Ekrin Ter Bezleri (Genel Vücut Teri): Sempatik postgangliyonik liflerden Asetilkolin (ACh) salınır ve bu molekül bezdeki Muskarinik (M3) reseptörlere bağlanır. Sempatik sistemin bu “kolinerjik” istisnası nedeniyle, Atropin gibi antikolinerjik ilaçlar ekrin terlemeyi tamamen bloke eder. Klinik sorularda bu durum kendisini Atropin zehirlenmesindeki “Kuru cilt / Kuru bir asfalt gibi sıcak” semptomu ile gösterir.
Apokrin Ter Bezleri (Aksilla, Pubis, Areola): Sempatik postgangliyonik liflerden klasik şekilde Noradrenalin salınır ve bezdeki Alfa-adrenerjik (alpha 1) reseptörleri uyarır. Stres, korku ve heyecan anında salgılanan “soğuk terden” sorumludurlar. Fentolamin veya Fenoksibenzamin gibi non-selektif alfa-blokerler bu bezlerin salgısını inhibe eder.
Sınav İçin Kritik Ayırıcı Tanı Öncülleri
- Palmar ve Plantar Terleme (Avuç içi/Ayak tabanı): Avuç içi ve ayak tabanındaki bezler histolojik olarak ekrin yapıda olmalarına rağmen, kortikal uyaranlara (stres, anksiyete) yanıt verirler. Burada hem kolinerjik hem de adrenerjik mekanizmalar birlikte rol oynadığı için hiperhidroz (aşırı terleme) tedavisinde bazen topikal alfa-bloker veya sistemik antikolinerjik kombinasyonları düşünülür.
- Sempatik Sistemdeki İki Kolinerjik İstisna: Sınavlarda “Aşağıdaki sempatik postgangliyonik yapılardan hangisinde nörotransmitter asetilkolindir?” sorusunun iki cevabı vardır: 1) Ekrin ter bezleri, 2) İskelet kası kan damarları (vazodilatasyon yapan sempatik kolinerjik lifler).
Örnek TUS/DUS Tarzı Vaka Sorusu
Soru:
Aşırı doz ilaç alımı şüphesiyle acil servise getirilen 24 yaşındaki hastanın yapılan fizik muayenesinde; midriyazis, taşikardi, idrar retansiyonu, bağırsak seslerinde azalma ve vücut genelinde cilt kuruluğu (terleyememe) saptanmıştır. Ancak hastanın aksiller (koltuk altı) bölgesinde terlemenin kısmen devam ettiği gözlenmiştir.
Bu hastanın maruz kaldığı toksisiteye neden olan ilaç grubu ile koltuk altı bölgesindeki terlemenin devam etmesini sağlayan ve bu bölgedeki bezlerde baskın olan reseptör/nörotransmitter eşleşmesi aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?
A) Antikolinerjik — Muskarinik / Asetilkolin
B) Sempatomimetik — Beta-2 / Adrenalin
C) Antikolinerjik — Alfa / Noradrenalin
D) Alfa-bloker — Muskarinik / Asetilkolin
E) Kolinerjik — Nikotinik / Asetilkolin
Doğru Cevap: C) Antikolinerjik — Alfa / Noradrenalin
Açıklama: Soru kökündeki bulgular (midriyazis, taşikardi, cilt kuruluğu) tipik bir Antikolinerjik (Atropin vb.) zehirlenmesidir. Atropin, ekrin bezlerdeki muskarinik reseptörleri bloke ederek genel vücut terlemesini durdurur ve cilt kuruluğu yapar. Ancak koltuk altı (aksilla) bölgesinde yoğunlaşan apokrin bezler Noradrenalin ve Alfa adrenerjik reseptör sistemiyle çalıştığı için antikolinerjik blokajdan etkilenmez ve bu bölgede terleme devam edebilir.