1-Sentriasiner (Sentrilobüler) Amfizem:
Anatomik Bölge: Akciğerlerin üst loblarında (özellikle apikal segmentlerde) daha belirgindir.
Hücresel Tutulum: Asinüsün sadece proksimal parçasını, yani respiratuar bronşiyolleri tutar. Distaldeki alveoller başlangıçta korunur.
Etiyoloji (Sigara): Sigara dumanındaki lökosit ve makrofajları aktive eden maddeler, en yoğun şekilde havayolunun ilk dallandığı bu proksimal bölgede (respiratuar bronşiyol) elastaz salınımına yol açar. KOAH’lı hastalarda görülen klasik amfizem türüdür.
2-Panasiner (Panlobüler) Amfizem:
Anatomik Bölge: Akciğerlerin alt loblarında (bazal bölgelerde) daha belirgindir.
Hücresel Tutulum: Asinüsün tamamını (respiratuar bronşiyol, alveoler duktus ve tüm alveolleri) homojen olarak tutar.
Etiyoloji (Alfa-1 Antitiripsin Eksikliği): Kalıtımsal bir anti-proteaz eksikliğidir. Akciğer alt loblarında kan akımı (perfüzyon) daha fazla olduğu için, nötrofillerden salınan elastaz miktarı da buralarda fazladır. Onu durduracak anti-elastaz (alfa-1 antitiripsin) olmayınca tüm asinüs yapısı tabandan yukarıya doğru tamamen yıkılır.
Sentriasiner ve Panasiner Amfizem Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Sentriasiner Amfizem | Panasiner Amfizem |
|---|---|---|
| Baskın Olduğu Lob | Üst loblar | Alt loblar |
| Etkilenen Asinüs Bölgesi | Proksimal (Respiratuar bronşiyol) | Tüm asinüs (Global) |
| En Sık İlişkili Faktör | Sigara kullanımı | Alfa-1 antitiripsin eksikliği |
| Klinik Ortam | Klasik KOAH / Kronik bronşit eşlikçisi | Erken yaşta amfizem + Karaciğer sirozu (PAS pozitif globüller) |
Örnek TUS Tarzı Vaka Sorusu
Soru: 32 yaşında sigara içmeyen erkek hasta, ilerleyici nefes darlığı şikayetiyle başvuruyor. Yapılan fizik muayenesinde fıçı göğüs deformitesi saptanıyor. Çekilen toraks BT’sinde bilateral akciğer alt loblarında yaygın doku kaybı ve tüm asinüs yapılarını homojen olarak tutan kalıcı dilatasyonlar izleniyor. Hastanın özgeçmişinde çocukluk çağında uzamış sarılık öyküsü olduğu öğreniliyor.
Bu hastada gelişen amfizem türü ve altında yatan temel patoloji aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Sentriasiner amfizem — Kronik havayolu iritasyonu
B) Distal asiner amfizem — Spontan pnömotoraks eğilimi
C) Panasiner amfizem — Elastaz / Anti-elastaz dengesizliği
D) Sentriasiner amfizem — Alfa-1 antitiripsin geni mutasyonu
E) Paraseptal amfizem — Skar dokusuna bağlı traksiyonDoğru Cevap: C
Açıklama: Genç yaşta, sigara öyküsü olmadan amfizem geliştiren ve çocuklukta karaciğer tutulumu (sarılık) ipucu verilen hastada Alfa-1 Antitiripsin Eksikliği düşünülmelidir. Bu genetik defekt, elastaz/anti-elastaz dengesini bozarak akciğerlerin özellikle alt loblarında ve asinüsün tamamını tutan Panasiner Amfizem tablosuna yol açar.