Genel Bilgiler ve Klinik Durum
Blastocystis hominis, dünya genelinde yaygın olarak görülen ve bulaşması genellikle fekal-oral (gaita-ağız) yoluyla, yani kontamine su veya gıdaların tüketilmesiyle gerçekleşen bir protozoondur. Tıp dünyasında bu organizmanın tek başına bir hastalığa yol açıp açmadığı (patojenlik durumu) hâlâ tartışmalı bir konudur. Pek çok insan bu paraziti hiçbir şikayeti olmadan vücudunda taşırken, bazı kişilerde çeşitli sindirim sistemi rahatsızlıkları görülebilmektedir.
Olası Nedenler ve İlişkili Durumlar
Gaitada Blastocystis hominis tespit edilmesi veya buna bağlı semptomların gelişmesi durumunda akla gelen en az üç farklı olasılık şunlardır:
- Asemptomatik Taşıyıcılık: Parazit bağırsakta bulunur ancak herhangi bir doku hasarına veya şikayete yol açmaz. Genellikle başka bir nedenle yapılan gaita testlerinde tesadüfen saptanır.
- Blastokistis Enfeksiyonu (Blastosistozis): Parazitin bağırsak florasını veya duvarını etkileyerek doğrudan ishal, karın ağrısı, gaz, şişkinlik ve bulantı gibi semptomlara neden olduğu klinik tablodur.
- İrritabl Bağırsak Sendromu (İBS) ve Flora Düzensizliği: Son yıllardaki araştırmalar, bu parazitin varlığı ile Huzursuz Bağırsak Sendromu (İBS) arasında bir bağ olabileceğini veya parazitin bağırsaktaki diğer yararlı bakterilerin dengesini bozarak dolaylı yoldan hassasiyete yol açabileceğini göstermektedir.
Tedavi Yaklaşımları
Eğer kişide herhangi bir belirti yoksa, genellikle tedaviye ihtiyaç duyulmaz ve parazit kendi kendine gerileyebilir. Ancak kalıcı ve rahatsız edici şikayetleri olan hastalar için hekim kontrolünde uygulanabilecek en az üç farklı tedavi seçeneği bulunmaktadır:
- Antiparaziter İlaçlar ve Antibiyotikler: Semptomatik vakalarda en sık tercih edilen ilk seçenek metronidazol içerikli ilaçlardır. Duruma göre tinidazolin gibi alternatif antibiyotikler de reçete edilebilir.
- Diğer Özgül Kombinasyonlar: Metronidazole dirençli ya da yanıt vermeyen vakalarda nitazoksanid, paromomisin veya sulfametoksazol-trimetoprim kombinasyonu gibi farklı mekanizmaya sahip ilaçlar devreye sokulabilir.
- Destekleyici Tedavi ve Probiyotikler: Bağırsak mikrobiyotasını yeniden dengelemek, ishal ve gaz şikayetlerini hafifletmek amacıyla hekim önerisiyle beslenme düzeni değişiklikleri ve bağırsak florasını destekleyici probiyotik takviyeleri kullanılabilir.
Blastocystis hominis, insan ve çeşitli hayvanların gastrointestinal sisteminde yaşayantek hücreli ökaryotik bir organizmadır . Bu stramenopil , önemli genetik çeşitlilik sergiler ve yaygın dağılımı ve insan sağlığındaki tartışmalı rolü nedeniyle giderek artan bilimsel ilgi gören bir organizma haline gelmiştir. Son moleküler çalışmalar, karmaşık bir evrimsel geçmiş ve konak-parazit ilişkisine işaret eden çok sayıda alt tip tanımlamıştır. Organizma , insanlarda en yaygın bağırsak protistlerinden biridir ve bazı gelişmekte olan bölgelerde enfeksiyon oranları %100’e kadar ulaşmaktadır. İnsanlarda genellikle Blastocystis hominis olarak anılsa da , mevcut taksonomik konvansiyon, Blastocystis cinsi içinde çeşitli türleri ve alt tipleri tanırve moleküler analiz yoluyla en az 17 farklı alt tip tanımlanmıştır.
Blastocystis hominis çok aşamalı bir yaşam döngüsüne sahiptir ve çeşitli konak ortamlarına son derece uyum sağlayabilir. Hastalık, kist formu kontamine olmuş yiyecek veya su ile tüketildiğinde gelişir. Kist kolona girdiğinde, genellikle dışkı örneklerinde görülen ana tanı aşaması olan vakuoler bir forma dönüşür.
Organizmanın iki ayrı bulaşma modeli vardır: dış bulaşma ve kendi kendine enfeksiyon. Dış bulaşma sırasında, dışkıda atılan kalın duvarlı kistler çevrede hayatta kalabilir ve uzun süre bulaşıcı kalabilir. Bu çevresel olarak dirençli kistler, fekal-oral yol aracılığıyla konaklar arasında bulaşmayı artırır.
Otoenfeksiyonda , vakuol formundan ince duvarlı kistler oluşur ve bağırsak içinde kistten çıkarak aynı konakta enfeksiyonu sürdürür. Vakuol şekli ayrıca çoklu vakuol şekline de dönüşebilir. Sonunda ameboid bir şekle dönüşebilir. Ameboid aşama, daha az yaygın olmakla birlikte, patojenitede rol oynadığı düşünülmektedir .
İkili bölünme , hem vakuoler hem de ameboid formlarda meydana gelen başlıca üreme şeklidir. Olumsuz çevresel faktörler veya konakçı immünolojik yanıtları gibi stres koşulları altında, organizma sonunda olgun kistlere dönüşen ön kist aşamaları üretebilir.Çok sayıda fiziksel forma sahip bu karmaşık yaşam döngüsü, organizmanın çok çeşitli konakçı türlerine yerleşmesine ve yayılmasına yardımcı olur.
Klinik önemi
Bilim insanları arasında Blastocystis hominis’in patojenite kapasitesi konusunda hala görüş ayrılığı bulunmaktadır . Karın ağrısı, tekrarlayan ishal ve irritabl bağırsak sendromu (IBS) sıklıkla bildirilen klinik semptomlar arasındadır. Bununla birlikte, organizmanın çok sayıda asemptomatik kişide bulunması, patojenite potansiyelini anlamayı daha da zorlaştırmaktadır. Mevcut tanı teknikleri, temel mikroskopiden PCR tabanlı teknikler gibi moleküler araçları içerecek şekilde gelişmiştir, çünkü çalışmalar Blastocystis enfeksiyonları ve bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler arasında olası bağlantılar olduğunu göstermiştir