Aşağıdakilerden hangisi fertilizasyon sırasında sperm penetrasyonundan sonra oosit tarafından gerçekleştirilen ve polispermiyi engelleyen bir olaydır?
A) Kapasitasyon
B) Akrozom reaksiyonu
C) Zona reaksiyonu
D) Pronükleus (PN) oluşumu
E) Yarıklanma
DOĞRU CEVAP: C
Sperm ile oosit zarının füzyonundan sonra oosit içindeki kortikal granüller perivitellin aralığa boşalır. Bu olay “kortikal reaksiyon” olarak adlandırılır. Granüllerden salınan enzimler zona pellusidanın yapısını ve sperm bağlanma bölgelerini değiştirerek zonayı diğer spermlere geçirimsiz hâle getirir. Bunun sonucunda polispermiyi önleyen “zona reaksiyonu” meydana gelir.
| Olay | Gerçekleştiği hücre | Temel işlev |
|---|---|---|
| Kapasitasyon | Sperm | Kadın genital sisteminde fertilizasyon yeteneği kazanması |
| Akrozom reaksiyonu | Sperm | Zona pellusidayı geçmeyi sağlayan enzimlerin salınması |
| Kortikal reaksiyon | Oosit | Kortikal granüllerin boşaltılması |
| Zona reaksiyonu | Oosit kaynaklı sonuç | İlave spermlerin bağlanmasını ve penetrasyonunu engelleme |
| Pronükleus oluşumu | Her iki gamet | Maternal ve paternal genomların hazırlanması |
| Yarıklanma | Zigot | Mitotik hücre bölünmeleri |
Kritik ayrım: Akrozom reaksiyonu spermin zona pellusidayı geçmesini; zona reaksiyonu ise ikinci bir spermin oosite girmesini engeller.
YDUS düzeyi ek bilgi: Sperm–oosit füzyonu oosit içi Ca²⁺ dalgalarını başlatır. Bu dalgalar kortikal granül ekzositózunun yanı sıra metafaz-II’de durmuş oositin mayoz II’yi tamamlamasını da tetikler.
Spermin yumurtayı döllemesini takiben oosit zarının ve zona pellusidanın değişmesiyle birden fazla spermin içeri girmesini önleyen hayati bir savunma mekanizmasıdır.
Zona Reaksiyonunun Özellikleri
- Amaç: Polispermiyi (birden fazla spermle döllenmeyi) engellemek.
- Zaman: Sperm hücre zarının oosit zarıyla kaynaşmasından hemen sonra başlar.
- Mekanizma: Oosit içindeki kortikal granüller dışarı salgılanır.
- Sonuç: Zona pellusida tabakası sertleşir ve diğer sperm bağlarını engeller.
Zona reaksiyonu, bir spermatozoonun yumurtaya (oosit) girmesinin ardından zona pellucida tabakasında meydana gelen ve birden fazla spermin (polisperminin) yumurtayı döllemesini engelleyen koruyucu bir biyolojik süreçtir.
Temel Özellikleri ve İşleyişi
- Polispermiyi Önleme: Tek bir spermin yumurta zarını geçip içeri girmesiyle birlikte tetiklenir ve ek spermlerin girişini imkansız hale getirir.
- Kortikal Granüller: Yumurtanın dış zarındaki kortikal granüller içeriğini zona pellucida boşluğuna salar.
- Yapısal Değişim: Bu salgılar sayesinde zona pellucida tabakası sertleşir ve spermlerin bağlanıp geçebileceği reseptör özelliklerini kaybeder.
- Genetik Denge: Normal bir embriyo gelişimi için gerekli olan normal kromozom sayısının (diploit yapı) korunmasını sağlar.