Tanımlanan klinik bulgular, anne maternal antikorların kaybolduğu dönem olan 6. aydan sonra başlayan tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları, belirgin hipogamaglobulinemi (IgG, IgM, IgA düşüklüğü), X’e bağlı geçiş öyküsünü düşündüren dayıda benzer bulgu varlığı ve akım sitometride CD19+ B hücrelerinin yokluğu ile X’e bağlı agamaglobulinemi (Bruton hastalığı) tanısını doğrulamaktadır.
Hastanın Klinik ve Laboratuvar Özellikleri
- Kalıtım ve Yaş: Erkek çocukta 6. aydan sonra başvuru ve dayıda benzer hastalık öyküsü X’e bağlı resesif geçişi destekler.
- İmmünolojik Bulgular: Tüm immünoglobulin düzeyleri (IgG, IgM, IgA) ileri derecede düşüktür; aşılara karşı antikor yanıtı gelişmez.
- Hücresel Bağışıklık: T hücre alt grupları (CD4, CD8) ve NK hücreleri normal sınırlarcdayken, B hücreleri (CD19+) periferik kan akım sitometrisinde tespit edilemeyecek kadar azdır veya yoktur.
X’e Bağlı Agamaglobulinemi (XLA / Bruton Hastalığı) tanısı alan bu hastada, hastalıkla ilgili kritik klinik ve laboratuvar detayları şu şekildedir:
Genetik ve Patogenez
- Mutasyon Gösteren Gen: Hastalıktan sorumlu olan gen, X kromozomu üzerinde yer alan BTK (Bruton Tirozin Kinaz) genidir.
- Hücresel Defekt: BTK proteini eksikliği, kemik iliğinde Pre-B hücre aşamasından olgun B hücre aşamasına geçişi engeller. Bu durum olgun B lenfositlerin yokluğuna yol açar.
- Kalıtım Kalıbı: Hastalık X’e bağlı resesif kalıtılır. Anne ve babanın akraba olmaması durumunda bile maternal geçiş (örnekteki dayı öyküsü) tipiktir.
Laboratuvar Bulguları ve Tanı Kriterleri
- Akım Sitometrisi: Periferik kanda B hücre belirteci olan CD19+ hücrelerin olmaması (<%1-2) XLA için en spesifik akım sitometri bulgusudur. T hücreleri (CD3+, CD4+, CD8+) ve NK hücreleri (CD16+/56+) ise tamamen normaldir.
- İmmünoglobulin Düzeyleri: Serumda IgG, IgA ve IgM dahil tüm immünoglobulin izotipleri ya çok düşüktür ya da hiç yoktur.
- Antikor Yanıtı: Hastanın aşılara (Tetanoz, Hepatit B vb.) karşı antikor yanıtı gelişmez. [1, 2]
Klinik Seyir ve Belirtiler
- Semptomların Başlangıcı: Bebekler ilk 6 ay boyunca plasenta yoluyla anneden geçen IgG antikorları sayesinde korunurlar. Anne antikorlarının tükenmesiyle birlikte 6. aydan itibaren tekrarlayan enfeksiyonlar başlar.
- Enfeksiyon Tipleri: Kapsüllü bakteriler (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae) ve enterovirüslere bağlı tekrarlayan alt/üst solunum yolu enfeksiyonları (otit, sinüzit, pnömoni) ve gastrointestinal sistem enfeksiyonları sıktır.
Tedavi Yaklaşımı
- İmmünoglobulin Replasmanı (IGRT): Tedavinin temelini ömür boyu düzenli olarak uygulanan İntravenöz (IVIG) veya Subkutan (SCIG) immünoglobulin replasman tedavisi oluşturur.
- Kontrendikasyon: Bu hastalara canlı aşılar (BCG, OVP, MMR, Varisella) kesinlikle yapılmamalıdır; aşı suşlarına bağlı dissemine (yaygın) enfeksiyon riski taşırlar.
