Tarui Hastalığı — Glikojen Depo Hastalığı Tip VII
Tarui hastalığı, iskelet kasında fosfofruktokinaz-1 (PFK-1) eksikliğine bağlı, otozomal resesif kalıtılan bir glikojen depo hastalığıdır.
Temel biyokimyasal defekt
Glikolizin hız kısıtlayıcı basamaklarından biri bloke olur: Fruktoz-6-fosfat + ATP → Fruktoz-1,6-bisfosfat + ADP reaksiyonu PFK-1 ile gerçekleşir.
Tarui hastalığında: PFKM gen mutasyonu → kas PFK-1 aktivitesi ↓ → glikoliz ↓ → egzersiz sırasında ATP üretimi ↓. Bu nedenle özellikle anaerobik egzersizde kas enerji ihtiyacını karşılayamaz.
Klinik
Tipik bulgular:
- Egzersiz intoleransı
- Egzersizle ortaya çıkan kas ağrısı ve kramplar
- Erken yorulma
- Egzersiz sonrası rabdomiyoliz
- Miyoglobinüri
- CK yüksekliği
- Bazı hastalarda hemolitik anemi
Hemoliz önemli bir ayırıcı özelliktir; eritrositler de enerji üretimi için glikolize bağımlıdır.
Çok önemli: “Second-wind” fenomeni
McArdle hastalığında (GSD V) klasik olarak second-wind fenomeni vardır.
Tarui hastalığında ise genellikle yoktur.
Dahası, Tarui hastalarında egzersiz öncesi yüksek karbonhidrat/glukoz alımı semptomları kötüleştirebilir.
Neden?
Glukoz → insülin ↑ → lipoliz ↓ → serbest yağ asitlerinin kasa sunumu ↓.
Ancak kas zaten PFK eksikliği nedeniyle glukozu etkin biçimde kullanamaz.
Bu durum bazen “out-of-wind phenomenon” şeklinde tanımlanır.
McArdle–Tarui ayrımı
| Özellik | McArdle – GSD V | Tarui – GSD VII |
|---|---|---|
| Enzim | Kas glikojen fosforilazı | PFK-1 |
| Gen | PYGM | PFKM |
| Glikojenoliz | Bozuk | Görece korunmuş |
| Glikoliz | Substrat sağlanamadığı için azalır | Doğrudan bloke |
| Egzersiz intoleransı | +++ | +++ |
| Miyoglobinüri | + | + |
| Second-wind | Tipik | Yok/çok az |
| Hemolitik anemi | Genellikle yok | Olabilir |
| Egzersiz öncesi glukoz | Yardımcı olabilir | Semptomları kötüleştirebilir |
| Egzersizde laktat artışı | Olmaz | Olmaz |
TUS/YDUS Flashback
TARUI = “PFK tutulur.”
GSD VII → PFK-1 eksikliği → F6P, F1,6BP’ye geçemez → glikoliz durur → kas ATP’si azalır → egzersiz intoleransı + kramp + miyoglobinüri ± hemoliz
Bir başka önemli sınav noktası:
İskemik önkol egzersiz testinde laktat yükselmez, fakat glikojenoliz devam ettiği için amonyak artabilir.
Çok zor YDUS sorusu
Egzersizle şiddetli kas krampları ve tekrarlayan miyoglobinürisi bulunan genç bir hastada hafif hemolitik anemi de saptanıyor. Egzersiz öncesinde karbonhidrat açısından zengin öğün tükettiğinde egzersiz toleransının daha da kötüleştiği belirtiliyor. İskemik önkol egzersiz testinde laktat düzeyinde beklenen artış görülmüyor.
Bu hastada en olası enzim defekti hangisidir?
A) Kas glikojen fosforilazı
B) Glukoz-6-fosfataz
C) Debranching enzim
D) Fosfofruktokinaz-1
E) Lizozomal asit α-glukozidaz
Doğru cevap: D — Fosfofruktokinaz-1.
Ayırt ettiren üçlü: Egzersiz intoleransı + hemoliz + karbonhidratla kötüleşme → TARUI (GSD VII).
