Diyabetik ayak ülserlerinin değerlendirilmesinde en sık kullanılan dört sistem şunlardır:
- Wagner–Meggitt Sınıflaması
- University of Texas (UT) Sınıflaması
- PEDIS Sınıflaması (IWGDF)
- IDSA Diyabetik Ayak Enfeksiyonu Sınıflaması
Her sistem farklı bir amacı hedefler.
| Sınıflama | Değerlendirdiği özellik | En uygun kullanım |
|---|---|---|
| Wagner | Derinlik + gangren | Klinik pratik |
| Texas | Derinlik + enfeksiyon + iskemi | Prognoz ve tedavi |
| PEDIS | Perfüzyon, genişlik, derinlik, enfeksiyon, duyu | Araştırmalar ve ayrıntılı değerlendirme |
| IDSA | Enfeksiyon şiddeti | Antibiyotik ve cerrahi planlama |
1. Wagner–Meggitt Sınıflaması
En eski ve en yaygın kullanılan sistemdir.
Temel mantık
Ülser derinliği arttıkça evre yükselir.
Wagner Evreleri
| Evre | Klinik |
|---|---|
| 0 | Açık yara yok; yüksek riskli ayak (deformite, kallus vb.) |
| 1 | Yüzeyel ülser |
| 2 | Tendon, kapsül veya fasya seviyesine uzanan derin ülser |
| 3 | Osteomiyelit, derin apse veya septik artrit |
| 4 | Ön ayağın lokalize gangreni |
| 5 | Tüm ayağı kapsayan gangren |
Hatırlama
0 Yok
1 Deri
2 Tendon
3 Kemik
4 Ön ayak gangreni
5 Tüm ayak gangreni
Avantajları
- Basit
- Kolay uygulanır
- Dünyada en yaygın sistemlerden biridir.
Dezavantajları
Değerlendirmez:
- iskemi
- enfeksiyonun şiddeti
- yara alanı
- perfüzyon
2. University of Texas (Texas) Sınıflaması
Wagner sisteminin geliştirilmiş şeklidir.
İki boyutludur:
- Grade (0–3): Ülser derinliği
- Stage (A–D): Enfeksiyon ve iskemi durumu
Grade
| Grade | Tanım |
|---|---|
| 0 | Ülser öncesi veya tamamen epitelize lezyon |
| 1 | Yüzeyel ülser |
| 2 | Tendon veya kapsüle ulaşan ülser |
| 3 | Kemik veya ekleme ulaşan ülser |
Stage
| Stage | Özellik |
|---|---|
| A | Enfeksiyon yok, iskemi yok |
| B | Enfeksiyon var |
| C | İskemi var |
| D | Hem enfeksiyon hem iskemi var |
Texas Tablosu
| Grade | A | B | C | D |
|---|---|---|---|---|
| 0 | Preülseratif | Enfekte | İskemik | Enfekte+İskemik |
| 1 | Yüzeyel | Yüzeyel+Enf. | Yüzeyel+İsk. | Yüzeyel+Enf.+İsk. |
| 2 | Tendon/Kapsül | +Enf. | +İsk. | +Enf.+İsk. |
| 3 | Kemik/Eklem | +Enf. | +İsk. | +Enf.+İsk. |
Avantaj
Prognozu Wagner’den daha iyi tahmin eder.
Örneğin
Grade 3D
↓
Kemik tutulumu
Enfeksiyon
İskemi
↓
Amputasyon riski çok yüksektir.
3. PEDIS Sınıflaması (IWGDF)
PEDIS kelimesi şu başlıkların baş harflerinden oluşur:
| Harf | Açılım |
|---|---|
| P | Perfusion |
| E | Extent/Size |
| D | Depth/Tissue loss |
| I | Infection |
| S | Sensation |
Bu sistem ayrıntılı klinik değerlendirme ve araştırmalarda yaygın olarak kullanılır.
P — Perfusion
| Derece | Tanım |
|---|---|
| 1 | PAD yok |
| 2 | Hafif PAD |
| 3 | Kritik iskemi |
| 4 | İleri iskemi / ciddi dolaşım bozukluğu |
E — Extent
Ülser alanı
(cm²)
ölçülür.
D — Depth
| Derece | Tanım |
|---|---|
| 1 | Yüzeyel |
| 2 | Tendon/fasya |
| 3 | Kemik/eklem |
| 4 | Yaygın destrüksiyon |
I — Infection
IDSA kriterlerine göre derecelendirilir.
S — Sensation
Monofilament
128 Hz diyapazon
ve nörolojik muayene ile değerlendirilir.
Avantaj
Oldukça ayrıntılıdır.
Araştırmalarda en sık kullanılan sistemlerden biridir.
4. IDSA Diyabetik Ayak Enfeksiyonu Sınıflaması
Enfeksiyonun şiddetini değerlendirir.
Grade 1
Enfeksiyon yok
Grade 2 (Mild)
Enfeksiyon yalnızca
- deri
- cilt altı
ile sınırlıdır.
Selülit
≤2 cm
Sistemik bulgu yoktur.
Grade 3 (Moderate)
Aşağıdakilerden en az biri vardır:
- fasya tutulumu
- tendon
- kas
- kemik
- eklem
- selülit >2 cm
- derin apse
Ancak
SIRS yoktur.
Grade 4 (Severe)
Herhangi bir enfeksiyon
SIRS vardır.
SIRS Kriterleri
En az iki tanesi gerekir.
- Ateş >38°C veya <36°C
- Nabız >90/dk
- Solunum >20/dk veya PaCO₂ <32 mmHg
- Lökosit >12.000/mm³ veya <4.000/mm³ ya da >%10 immatür bant formu
IDSA Enfeksiyon Tablosu
| Derece | Klinik |
|---|---|
| 1 | Enfeksiyon yok |
| 2 | Hafif |
| 3 | Orta |
| 4 | Şiddetli (SIRS) |
Wagner – Texas – PEDIS – IDSA Karşılaştırması
| Özellik | Wagner | Texas | PEDIS | IDSA |
|---|---|---|---|---|
| Derinlik | ✓ | ✓ | ✓ | Kısmen |
| Enfeksiyon | Dolaylı | ✓ | ✓ | Temel değerlendirme |
| İskemi | ✗ | ✓ | ✓ | ✗ |
| Perfüzyon | ✗ | Kısmen | ✓ | ✗ |
| Nöropati | ✗ | ✗ | ✓ | ✗ |
| Yara alanı | ✗ | ✗ | ✓ | ✗ |
| Gangren | ✓ | Kısmen | Kısmen | Kısmen |
| Osteomiyelit | Evre 3 | Grade 3 | Depth | Orta enfeksiyon kapsamında |
| Araştırmalarda kullanım | Az | Orta | Çok yüksek | Çok yüksek |
| Klinik kullanım | Çok yaygın | Yaygın | Yaygın | Enfeksiyon yönetiminde standart |
TUS İçin Yüksek Verimli Notlar
- Wagner yalnızca ülser derinliği ve gangreni esas alır; iskemi ve enfeksiyon şiddetini ayrı değerlendirmez.
- University of Texas sınıflaması, derinlik (Grade 0–3) ile enfeksiyon/iskemi durumunu (Stage A–D) birlikte değerlendirir ve amputasyon riskini öngörmede Wagner’den daha üstündür.
- PEDIS, IWGDF tarafından önerilen ayrıntılı sınıflamadır ve Perfusion, Extent, Depth, Infection, Sensation bileşenlerinden oluşur.
- IDSA sınıflaması yalnızca enfeksiyon şiddetine odaklanır ve antibiyotik tedavisi ile hastaneye yatış kararında temel alınır.
- Osteomiyelit, Wagner’de Evre 3, Texas’ta Grade 3, IDSA’da ise genellikle orta (Grade 3) enfeksiyon kapsamında değerlendirilir (SIRS yoksa).
- SIRS varlığı, diyabetik ayak enfeksiyonunu IDSA Grade 4 (şiddetli enfeksiyon) olarak sınıflandırır.
Soru
65 yaşında, 20 yıllık diyabet öyküsü olan erkek hasta sağ ayak tabanında ülser nedeniyle başvuruyor. Muayenede ülserin metatars başı düzeyinde kemiğe kadar uzandığı, çevresinde 3 cm’lik selülit bulunduğu ve Doppler ultrasonografide ciddi periferik arter hastalığı saptandığı görülüyor. Ateşi 36,8 °C, nabzı 84/dk, lökosit sayısı 9.500/mm³’tür. Sistemik inflamatuvar yanıt sendromu bulgusu yoktur.
Bu ülser için University of Texas sınıflamasına göre en uygun evreleme hangisidir?
A) Grade 2B
B) Grade 2D
C) Grade 3B
D) Grade 3C
E) Grade 3D
Doğru cevap: E) Grade 3D
Açıklama: Ülser kemiğe ulaştığı için Grade 3, enfeksiyon (3 cm selülit) ve iskemi birlikte bulunduğu için Stage D olarak sınıflandırılır. SIRS olmadığı için IDSA açısından “şiddetli” değil, orta derecede enfeksiyon grubundadır. Bu kombinasyon amputasyon riski en yüksek Texas evrelerinden biridir.