Servikal ve lomber disk protezleri (Total Disc Replacement, TDR), dejeneratif disk hastalığının cerrahi tedavisinde hareket koruyucu (motion preservation) yaklaşımın en önemli örnekleridir. Geleneksel füzyon cerrahisinden farklı olarak, disk protezleri omurga segmentinin hareket açıklığını korumayı, komşu segmentlere binen yükü azaltmayı ve uzun dönem fonksiyonel sonuçları iyileştirmeyi amaçlar.

Son yıllarda geliştirilen biyomateryaller, yapay zekâ destekli planlama, 3D baskı teknolojisi ve yeni nesil protez tasarımları, protez cerrahisinin güvenilirliğini ve başarısını artırmıştır.

Hareket Koruyucu Cerrahinin Temel Prensibi

Disk dejenerasyonu
        │
        ▼
Disk eksizyonu
        │
 ┌──────────────┬──────────────┐
 │              │
Füzyon      Disk Protezi
 │              │
Hareket yok   Hareket korunur
 │              │
ASD ↑        ASD riski ↓

Günümüzde Kullanılan Servikal Disk Protezleri

En yaygın FDA onaylı protezler:

Günümüzde Kullanılan Lomber Disk Protezleri

Başlıca sistemler:

Yeni Nesil Protez Teknolojileri

1. Mobile-Core Tasarımı

Avantajları

• Rotasyon daha fizyolojik
• Yük dağılımı daha dengeli
• Faset eklem yükü azalabilir

Örnek

• activL
• Mobi-C

2. Fixed-Core Tasarımı

Avantajları

• Daha stabil
• Daha az translasyon

Örnek

• ProDisc

Yeni Biyomateryaller

3D Baskı (Additive Manufacturing)

Yeni teknolojiler:

• Hasta spesifik implantlar
• Poröz titanyum yüzey
• Endplate uyumunun artırılması
• Daha iyi primer stabilite
• Osteointegrasyonun hızlanması

Endplate Kaplamaları

Modern protezlerde:

• Poröz titanyum
• Hidroksiapatit
• Mikro pürüzlü yüzey
• Nanoteknolojik kaplamalar

Kemik büyümesi artar. İmplant gevşemesi azalır.

Robotik Cerrahi

Robot destekli yerleştirme

Daha doğru implant pozisyonu

Merkezleme artışı

Daha az revizyon

Yapay Zekâ Destekli Cerrahi

Gelişmekte olan uygulamalar:

• Endplate analizi
• İdeal protez boyutu seçimi
• Biyomekanik simülasyon
• Sagittal denge hesaplaması
• Dijital ikiz (digital twin) ile cerrahi planlama

Hareket Korunumu

Normal servikal ROM

≈ 40–50°

TDR sonrası

hareketin önemli kısmı korunabilir.

Bu nedenle; Komşu segment üzerindeki yük azalabilir.

Servikal ve Lomber Protezin Karşılaştırılması

Endikasyonlar

Servikal

• Tek veya seçilmiş iki seviyeli disk dejenerasyonu
• Radikülopati
• Miyelopati (uygun olgularda)
• Korunmuş faset eklemler
• Segmental instabilite olmaması

Lomber

• Tek seviyeli dejeneratif disk hastalığı (çoğunlukla L4–L5 veya L5–S1)
• Mekanik bel ağrısı
• Korunmuş faset eklemler
• Belirgin instabilite olmaması

Kontrendikasyonlar

• Osteoporoz
• Enfeksiyon
• Tümör
• İleri faset artrozu
• Belirgin instabilite
• Yüksek dereceli spondilolistezis
• Ciddi deformite
• Çok seviyeli ileri dejenerasyon (çoğu olguda)

Güncel Araştırma Alanları

• Biyoaktif protez yüzeyleri
• Antibakteriyel kaplamalar
• Aşınmaya dirençli seramik yüzeyler
• Sensörlü “akıllı” protezler
• Doku mühendisliği ile biyolojik disk replasmanı
• Hidrojel çekirdekli protezler

Füzyon ile Karşılaştırma

TUS İçin Altın Bilgiler

• Servikal total disk replasmanında en güçlü kanıt, tek seviyeli servikal dejeneratif disk hastalığında elde edilmiştir.
• Mobi-C, iki seviyeli servikal disk replasmanı için onay almış ilk protezlerden biridir.
• Lomber disk protezi, dikkatle seçilmiş hastalarda uygulanır; ileri faset artrozu veya instabilitede uygun değildir.
• Korunmuş faset eklemleri, başarılı disk protezi için temel ön koşullardan biridir.
• Poröz titanyum kaplamalar ve 3D baskı teknolojileri, osteointegrasyonu artırmayı amaçlayan güncel gelişmelerdir.

Çok Zor TUS / YDUS Sorusu

45 yaşında erkek hasta, 18 aydır konservatif tedaviye yanıt vermeyen tek seviyeli C5–C6 dejeneratif disk hastalığına bağlı radikülopati nedeniyle değerlendirilmektedir. Dinamik grafilerde segmental instabilite saptanmamış, faset eklemler korunmuş ve servikal dizilim normaldir. Cerrah, hareket koruyucu bir yaklaşım planlamaktadır.

Aşağıdaki ifadelerden hangisi güncel servikal disk protezi uygulamaları açısından en doğrudur?

A) Servikal disk protezinin temel amacı segmenti rijit hâle getirerek psödoartroz riskini ortadan kaldırmaktır.

B) İleri faset artropatisi ve segmental instabilite, servikal disk protezi için ideal endikasyonlardır.

C) Hareketli çekirdekli (mobile-core) protezler, fizyolojik hareketi daha iyi taklit etmeyi ve faset eklem yükünü azaltmayı amaçlar.

D) İki seviyeli servikal disk replasmanı tüm hastalarda füzyona mutlak üstünlük göstermiştir.

E) Lomber disk protezleri, çok seviyeli dejeneratif skolyozda standart tedavi olarak önerilmektedir.

Doğru Cevap: C

Açıklama

Yeni nesil mobile-core protezler (örneğin Mobi-C), çekirdeğin kontrollü translasyonuna izin vererek fizyolojik hareket paternini taklit etmeyi ve faset eklemlere binen yükü azaltmayı hedefler. Buna karşılık:

• A yanlıştır; protezin amacı hareketi korumaktır, segmenti rijit hâle getirmek değildir.
• B yanlıştır; ileri faset artropatisi ve instabilite disk protezine kontrendikasyondur.
• D yanlıştır; iki seviyeli servikal TDR seçilmiş hastalarda başarılıdır ancak her durumda füzyona mutlak üstünlüğü gösterilmemiştir.
• E yanlıştır; çok seviyeli dejeneratif deformitelerde lomber disk protezi standart tedavi değildir; çoğu olguda füzyon temelli cerrahi tercih edilir.