En sık lenfoma; Diffüz büyük B hücreli lenfoma (DLBCL)
Lenfoma riskinin en çok arttığı romatolojik hastalık; Sjögren sendromu
Çölyakta riski artan lenfoma; İntestinal T hücreli lenfoma (EATL, Enteropathy-associated T-cell lymphoma)
EATL (Enteropathy-Associated T-cell Lymphoma), çölyak hastalığı ile en güçlü ilişkili malignitedir ve özellikle uzun süre tanı almamış veya glutensiz diyete uyumsuz çölyak hastalarında gelişebilir. TUS ve başasistanlık sınavlarında sık sorulan, prognozu kötü bir primer intestinal T hücreli lenfomadır.
Enteropathy-Associated T-cell Lymphoma (EATL)
İnce barsaktan köken alan, matür periferik T hücreli agresif non-Hodgkin lenfomadır.
- Köken aldığı hücre:
- İntraepitelyal T lenfosit (IEL)
- Yerleşim:
- Özellikle jejunum
- Daha az ileum
- Duodenum nadir
WHO/ICC Sınıflaması
Eskiden iki tip olarak sınıflandırılırdı.
| Eski sınıflama | Güncel durum |
|---|---|
| Type I EATL | Günümüzde gerçek EATL |
| Type II EATL | Günümüzde Monomorphic Epitheliotropic Intestinal T-cell Lymphoma (MEITL) olarak adlandırılır |
Yani; EATL ≠ MEITLdir.
****MEITL; Tip 2 EAT’ dir.
Çölyak ile İlişkisi
Çok güçlü ilişki vardır.
Yaklaşık %80–90 olguda çölyak hastalığı bulunur.
Özellikle; tanı almamış, uzun süre tedavisiz, glutensiz diyete uymayan refrakter çölyak hastalarında gelişir.
Patogenez
Gluten, Doku transglutaminaz enzimi ile işleme tabii tutulur. Bu süreçte HLA-DQ2 / DQ8 üzerinden CD4 aktivasyonu gerçekleşir, bu önce İntraepitelyal lenfosit artışına ve daha sonra da Kronik inflamasyona neden olur. Sürecin nihayetinde oluşan Klonal T hücre proliferasyonu ise EATL oluşumunu tetikler.
En önemli öncü lezyon
Refrakter Çölyak Hastalığı Tip II***** dir.
En önemli prekürsördür.
Tip II’de Anormal IEL’ler Klonalite, EATL gelişebilir.
Risk Faktörleri
HLA-DQ2, HLA-DQ8, Refrakter çölyak, Geç tanı, Diyete uymama, Uzun süre inflamasyon
Klinik Bulgular
Oldukça dramatik olabilir.
En sık
- kilo kaybı
- karın ağrısı
- kronik ishal
- ateş
- gece terlemesi
- malabsorbsiyon
İleri olgularda
- barsak perforasyonu
- obstrüksiyon
- masif kanama
- akut batın
gelişebilir.
Yerleşim
En sık yerleşim Jejunumda’ dır. Ardından da sırasıyla İleum ve Duodenum gelir.
Makroskopik Görünüm
Genellikle
- ülseratif
- nekrotik
- multifokal
- transmural infiltrasyon
oluşturur.
Histoloji
Oldukça pleomorfiktir; büyük atipik lenfoid hücreler, inflamasyon, nekroz, ülser, çok sayıda eozinofil, histiyosit görülür.
İmmünfenotip
| Marker | Sonuç |
|---|---|
| CD3 | + |
| CD7 | + |
| CD103 | + |
| CD30 | Sıklıkla + |
| CD5 | – |
| CD4 | – |
| CD8 | Değişken |
| TCR | αβ çoğunlukla negatif |
| Granzyme B | + |
| TIA-1 | + |
| Perforin | + |
Sitotoksik T hücre fenotipi gösterir.
Genetik
En sık ****** 9q31 ve *****16q kayıpları görülür. JAK/STAT yolu mutasyonları bildirilebilir.
Ayırıcı Tanı
En önemli ayırıcı tanı; MEITL dir.
| Özellik | EATL | MEITL |
|---|---|---|
| Çölyak | +++ | Genellikle yok |
| Avrupa | Çok sık | Daha az |
| Asya | Az | Çok sık |
| Hücreler | Pleomorfik | Monomorfik |
| CD30 | + | – |
| CD56 | – | + |
| CD8 | Değişken | + |
| Epitelotropizm | Var | Çok belirgin |
MEITL dışında İnce barsak adenokarsinomu, Crohn hastalığı, İnce barsak tüberkülozu ve NK/T lenfoma da ayırıcı tanıda atlanmamalıdır.***************
Tanı
sırasıyla; Endoskopi, Çok sayıda biyopsi, İmmünohistokimya, PET-CT ve Kemik iliği değerlendirmesiyle yapılır.
Tedavi
Prognoz oldukça kötüdür.
Tedavi; Kemoterapi özellikle CHOEP ve IVE/MTX rejimleri kullanılır.
Otolog kök hücre nakli uygun hastalarda düşünülür.
Prognoz
Oldukça kötü
5 yıllık sağkalım Yaklaşık %20–30
TUS’ta Çok Sorulan Noktalar
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Çölyakta görülen klasik lenfoma | EATL |
| En önemli prekürsör | Refrakter çölyak Tip II |
| En sık yerleşim | Jejunum |
| Köken aldığı hücre | İntraepitelyal T lenfosit (IEL) |
| En önemli komplikasyon | İnce barsak perforasyonu |
| WHO’da eski Tip II EATL’nin yeni adı | MEITL |
| EATL’de CD30 | Pozitif (sıklıkla) |
| MEITL’de CD56 | Pozitif |
| En sık HLA ilişkisi | HLA-DQ2 (ve DQ8) |
Sınav Püf Noktası
- Çölyak hastalığında en sık görülen malignite: İnce barsak adenokarsinomu (genel gastrointestinal malignite açısından önemli bir risk artışı vardır).
- Çölyak hastalığı ile en karakteristik ilişkili lenfoma: EATL (Enteropathy-Associated T-cell Lymphoma).
- Sjögren sendromunda en sık gelişen lenfoma: Diffüz büyük B hücreli lenfoma (DLBCL); ayrıca çoğu olgu önce MALT lenfoma olarak başlayıp zamanla DLBCL’ye dönüşebilir.