Oral yoldan alınan ilaçlar;

Oral
   ↓
GİS
   ↓
Portal ven
   ↓
Karaciğer
   ↓
Sistemik dolaşım

Portal dolaşımla karaciğere ulaşan ilacın bir kısmı, sistemik dolaşıma geçmeden önce bağırsak mukozasında ve/veya karaciğerde metabolize edilir.

Bu olaya presistemik eliminasyon (ilk geçiş etkisi) denir.

İlk Geçiş Nerede Olur?

İlk geçiş metabolizması yalnızca karaciğerde olmaz.

İki önemli bölgesi vardır:

1. Bağırsak mukozası***
   • CYP3A4
   • Esterazlar
   • P-glikoprotein (geri taşıma)
2. Karaciğer****
   • CYP450 enzimleri
   • Faz II enzimleri

Dolayısıyla “ilk geçiş etkisi = sadece karaciğer” demek eksik olur.

Sonuçları

İlk geçiş metabolizması fazla ise;

• Oral biyoyararlanım ↓
• Oral doz ↑ gerekir.
• IV doz çok daha düşük olabilir.

Örneğin:

• Oral morfin ≈ 30 mg
• IV morfin ≈ 10 mg

İlk Geçiş Etkisinden Kaçınan Uygulama Yolları

• İntravenöz (IV)
• Sublingual
• Bukkal
• Transdermal
• İnhalasyon
• İntranazal

Rektal uygulama ise kısmen ilk geçişten kaçar; alt ve orta rektal venler sistemik dolaşıma, üst rektal ven portal dolaşıma açılır.

İlk Geçiş Etkisine Uğrayan Önemli İlaçlar

Lipofilik İlaçlar

Genellikle

✔ Lipofilik ilaçlar

↓

Bağırsaktan iyi emilir.

↓

Portal dolaşıma geçer.

↓

Karaciğerde metabolize olabilirler.

Bu nedenle birçok lipofilik ilaçta ilk geçiş etkisi görülür.

Ancak her lipofilik ilaçta ilk geçiş etkisi olacak diye bir kural yoktur.

Tok Karnına Kullanım

“İlk geçiş etkisine uğrayan ilaçların tok alınması biyoyararlanımlarını artırır.” Bu doğru değildir.

Gerçek durum

Besinler;

• mide boşalmasını değiştirebilir,
• ilacın çözünmesini etkileyebilir,
• safra salgısını artırabilir,
• CYP3A4 veya P-glikoproteini etkileyebilir.

Dolayısıyla etkinin yönü ilaca özeldir.

Örneğin;

• bazı ilaçlarda biyoyararlanım artar,
• bazılarında azalır,
• bazılarında hiç değişmez.

Yani “tok karnına almak ilk geçiş metabolizmasını azaltır” şeklinde genel bir kural yoktur.

TUS/YDUS Ezberi

İlk geçiş etkisi olan ilaçlar

“Very Nice Morphine Produces Lovely Naps”

• Verapamil
• Nitrogliserin
• Morfin
• Propranolol
• Lidokain
• Nalokson

Sınav İncileri

• İlk geçiş metabolizması bağırsak mukozası ve karaciğerde gerçekleşir.
• Oral biyoyararlanımı azaltır.
• İlk geçiş metabolizması fazla olan ilaçların oral dozları IV dozlarından daha yüksektir.
• Sublingual ve intravenöz uygulama ilk geçiş etkisini bypass eder.
• Rektal uygulama ilk geçiş etkisinden yalnızca kısmen kaçar.
• “Tok karnına alınca ilk geçiş azalır” şeklinde genel bir kural yoktur; bu ifade yanlıştır.

İnce barsaklardan tama yakın absorbe olan bir A ilacının oral biyoyararlanımı %10 olarak hesaplandığına
göre, A ilacı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisinin yanlış olma olasılığı daha yüksektir?

A) A ilacı hidrofilik bir ilaçtır.***
B) A ilacının oral dozu intravenöz dozundan oldukça yüksektir.
C) A ilacının tok karnına kullanılması oral biyoyararlanımını artırır.
D) A ilacı ilk geçiş etkisine uğramıştır.
E) Karaciğer kan akımını azaltan bir ilaç, A ilacının oral biyoyararlanımını artırır.

CEVAP – A