Kalıcı proatlantal arter, kalıcı karotis-vertebrobaziler anastomozlarından biridir .

Makro anatomi

Kökenlerine bağlı olarak iki türü vardır:

• Tip I: (~%55)
  • proatlantal intersegmental arter olarak da bilinir
  • birinci segmental artere karşılık gelir
  • iç karotid arterden kaynaklanır
• Tip II: (~%40)
  • ikinci segmental artere karşılık gelir
  • dış karotis arterinden kaynaklanır
  • Nadiren (%5 civarında), ortak karotis arterinden kaynaklanır.

Kökenlerinden bağımsız olarak, atardamarlar foramen magnumdan geçer ve vertebral atardamara katılır . Eğer büyükse, aynı taraftaki vertebral atardamar küçük veya yoktur.

Kalıcı Proatlantal Arter (Persistent Proatlantal Intersegmental Artery, PPIA)

Kalıcı proatlantal arter (PPIA), embriyolojik dönemde karotis sistemi ile vertebrobaziler sistem arasında bulunan dört geçici anastomozdan birinin erişkin dönemde kaybolmaması sonucu oluşan nadir bir konjenital damar varyasyonudur. Embriyonik dönemde vertebral arterlerin gelişiminden önce posterior serebral dolaşımın sağlanmasında görev alır.

Embriyoloji

Embriyonik gelişim sırasında internal karotid arter ile longitudinal nöral arterler arasında dört geçici anastomoz bulunur:

1. Kalıcı trigeminal arter (en sık)
2. Kalıcı otik arter (en nadir)
3. Kalıcı hipoglossal arter
4. Kalıcı proatlantal arter (en kaudal)

Normal gelişimde vertebral arterler oluşunca bu damarlar geriler. Persistans göstermeleri halinde erişkin dönemde damar varyasyonları olarak izlenir.

Makroanatomi

Kalıcı proatlantal arter, kökenine göre iki ana tipe ayrılır.

Tip I

• En sık görülen tiptir (~%55).
• Persistent proatlantal intersegmental arter olarak da adlandırılır.
• İç karotis arterden (ICA) köken alır.
• Embriyolojik olarak birinci servikal intersegmental artere karşılık gelir.
• Posteriora yönelerek foramen magnumdan kraniyal boşluğa girer.
• İntrakraniyal vertebral arter ile birleşir.

Tip II

• Yaklaşık %40 oranında görülür.
• Embriyolojik olarak ikinci servikal intersegmental artere karşılık gelir.
• Genellikle dış karotis arterden, çoğu kez oksipital arter aracılığıyla çıkar.
• Yaklaşık %5 olguda ortak karotis arterden kaynaklanabilir.
• Foramen magnumdan geçerek vertebral arter ile birleşir.

Anatomik Seyri

Her iki tip için ortak özellikler:

• Boynun üst kısmında posteriora yönelir.
• Foramen magnumdan kraniyal boşluğa girer.
• Distal vertebral arter ile birleşerek baziler arter dolaşımına katkı sağlar.

ICA (Tip I) veya ECA (Tip II)
           │
           │
   Kalıcı Proatlantal Arter
           │
     Foramen Magnum
           │
     Vertebral Arter
           │
      Baziler Arter

Vertebral Arter ile İlişkisi

Kalıcı proatlantal arter gelişmiş ise:

• Aynı taraftaki vertebral arter sıklıkla hipoplastiktir.
• Bazen tamamen aplazik (yok) olabilir.
• Bunun nedeni embriyolojik dönemde posterior dolaşımın büyük kısmının PPIA tarafından sağlanmasıdır.

Bu nedenle posterior dolaşımın önemli bir bölümü karotis sistemine bağımlı olabilir.

Görüntüleme Bulguları

BT Anjiyografi (CTA)

• ICA veya ECA’dan çıkan anormal damar
• Foramen magnumdan giriş
• Vertebral arter ile birleşme

MR Anjiyografi (MRA)

• Noninvaziv olarak köken ve seyri gösterir.
• Vertebral arter hipoplazisini değerlendirmede yararlıdır.

Dijital Subtraksiyon Anjiyografi (DSA)

• Altın standart görüntüleme yöntemidir.
• Endovasküler girişim planlamasında önemlidir.

Ayırıcı Tanı

Ayırt edici özellik: PPIA’nın foramen magnumdan geçmesi, hipoglossal arterin ise hipoglossal kanaldan geçmesidir.

Klinik Önemi

Çoğu olgu asemptomatiktir ve tesadüfen saptanır. Ancak aşağıdaki durumlarda önem taşır:

• Karotis endarterektomisi
• Vertebral arter cerrahisi
• Kafa tabanı cerrahisi
• Endovasküler girişimler
• Posterior dolaşım iskemilerinin değerlendirilmesi

Ayrıca şu durumlarla ilişkili olabilir:

• Vertebrobaziler yetmezlik
• İntrakraniyal anevrizmalar
• Arter diseksiyonu
• İskemik inme

TUS / YDUS İçin Yüksek Verimli Bilgiler

En sık persistan karotis-vertebrobaziler anastomoz: Kalıcı trigeminal arter

En kaudal persistan anastomoz: Kalıcı proatlantal arter

Kalıcı proatlantal arterin en karakteristik özelliği: Her iki tipinin de foramen magnumdan geçerek vertebral arterle birleşmesi

Tip I: İç karotis arter kökenli (%55)

Tip II: Dış karotis arter (çoğunlukla oksipital arter) kökenli (%40)

Büyük PPIA varlığında: Aynı taraftaki vertebral arter genellikle hipoplastik veya aplastiktir.

Kodlama

“PRO = Posterior dolaşıma Foramen Magnumdan”

• PROatlantal → PROsterior dolaşıma gider.
• Foramen Magnum → PPIA’nın ayırt edici giriş yoludur.
• Tip I = ICA, Tip II = ECA.