Bu üç kavram yaşlanmayla ilişkili endokrin değişiklikleri ifade eder; ancak kaynak organları, etkilenen hormonlar, başlangıç şekilleri ve klinik sonuçları birbirinden farklıdır.
| Özellik | Adrenopoz | Andropoz (LOH) | Menopoz |
|---|---|---|---|
| Etkilenen organ | Adrenal korteks (Zona retikülaris) | Testis (Leydig hücreleri) | Over |
| Azalan temel hormon | DHEA, DHEA-S | Testosteron | Östrojen (E2) ve progesteron |
| Başlangıç yaşı | 30–35 yaş | 40–50 yaş | Ortalama 51 yaş |
| Başlangıç şekli | Çok yavaş ve sürekli | Yavaş ve değişken | Ani ve kalıcı |
| Fizyolojik özellik | Adrenal androjenlerde azalma | Testiküler testosteron üretiminde azalma | Over foliküllerinin tükenmesi |
| Geri dönüş | Hayır | Kısmen mümkündür | Hayır |
| Doğurganlık | Etkilenmez | Azalabilir, ancak devam edebilir | Kalıcı olarak sona erer |
1. Adrenopoz
Kaynak
Adrenal korteks → Zona retikülaris
Azalan hormonlar:
- DHEA
- DHEA-S
- Androstenedion (daha hafif)
Değişmeyen hormonlar
- Kortizol
- Aldosteron (çoğunlukla korunur)
Yaşa bağlı değişim
- DHEA yaklaşık %60 azalır.
- DHEA-S yaklaşık %80 azalır.
Klinik Bulgular
- Kas kütlesinde azalma
- Kemik mineral yoğunluğunda azalma
- Libido azalması
- Enerji azalması
- Deri incelmesi
2. Andropoz (Late-Onset Hypogonadism, LOH)
Kaynak
Testis → Leydig hücreleri
Azalan hormon:
- Testosteron
Hormonal Değişiklikler
| Hormon | Değişim |
|---|---|
| Testosteron | ↓ |
| Serbest testosteron | ↓↓ |
| SHBG | ↑ |
| LH | Hafif ↑ veya normal |
| FSH | Hafif ↑ |
Klinik Bulgular
- Libido azalması
- Erektil disfonksiyon
- Kas gücü kaybı
- Osteoporoz
- Depresif duygu durum
- Yorgunluk
- Vücut yağında artış
Not: Testosteron azalması menopozdaki kadar ani değildir.
3. Menopoz
Kaynak
Over
Azalan hormonlar:
- Östradiol
- Progesteron
- İnhibin B
Artan Hormonlar
| Hormon | Değişim |
|---|---|
| FSH | ↑↑↑ |
| LH | ↑ |
| GnRH | ↑ |
FSH yükselişi, inhibin B kaybına ve östrojen azalmasına bağlıdır.
Klinik Bulgular
- Amenore
- Sıcak basması
- Gece terlemesi
- Vajinal atrofi
- Disparoni
- Osteoporoz
- Kardiyovasküler risk artışı
Hormonal Karşılaştırma
| Hormon | Adrenopoz | Andropoz | Menopoz |
|---|---|---|---|
| DHEA | ↓↓↓ | Normal | Normal |
| DHEA-S | ↓↓↓↓ | Normal | Normal |
| Testosteron | Hafif ↓ | ↓↓↓ | Çok düşük (over kaynaklı üretim azalır, adrenal katkı sürer) |
| Östrojen | Hafif ↓ | Hafif ↓ | ↓↓↓↓ |
| Progesteron | Normal | Normal | ↓↓↓ |
| Kortizol | Genellikle normal | Normal | Normal |
| FSH | Normal | Hafif ↑ | ↑↑↑ |
| LH | Normal | Hafif ↑ | ↑↑ |
En Önemli Klinik Farklar
| Özellik | Adrenopoz | Andropoz | Menopoz |
|---|---|---|---|
| Doğurganlık sona erer mi? | ❌ | ❌ (azalabilir) | ✅ |
| En belirgin laboratuvar değişikliği | DHEA-S ↓ | Testosteron ↓ | FSH ↑, E2 ↓ |
| Başlangıç | Sessiz | Kademeli | Belirgin |
| Tedavi gerekliliği | Rutin DHEA replasmanı önerilmez | Semptomatik ve doğrulanmış hipogonadizmde testosteron replasmanı düşünülebilir | Semptomatik uygun hastalarda menopozal hormon tedavisi değerlendirilebilir |
TUS / YDUS Mega Tablo
| Kavram | En önemli hormon |
|---|---|
| Adrenopoz | DHEA-S ↓ |
| Andropoz | Testosteron ↓ |
| Menopoz | Östrojen ↓, FSH ↑ |
Akılda Kalıcı Ezber
A-A-M Kuralı
- Adrenopoz → Adrenal androjen (DHEA-S) ↓
- Andropoz → Androjen (Testosteron) ↓
- Menopoz → Menstrüasyon biter, Östrojen ↓, FSH ↑
TUS / YDUS Klinik İnci
- Adrenopozun biyokimyasal göstergesi: DHEA-S azalması (yaklaşık %80).
- Andropozun tanısı: Sadece düşük testosteronla değil, uyumlu semptomlar + en az iki ayrı sabah total testosteron ölçümünde düşüklük ile konur.
- Menopozun en güvenilir laboratuvar bulgusu: FSH yüksekliği ve östradiol düşüklüğü; menopoz, 12 ay kesintisiz amenore sonrasında klinik olarak tanımlanır.