Adrenopoz, yaşlanma ile birlikte adrenal korteksin ********zona retikülarisinden salgılanan adrenal androjenlerin, özellikle DHEA ve DHEA-S düzeylerinin fizyolojik olarak azalmasıdır.
Bu durum, gonadal fonksiyonların azalmasını ifade eden menopoz ve andropozdan farklı bir süreçtir.
Yaşlanma ile DHEA ve DHEA-S Değişimi
| Hormon | Yaşlanmayla Değişim |
|---|---|
| DHEA (Dehidroepiandrosteron) | Yaklaşık %60 azalır |
| DHEA-S (Dehidroepiandrosteron sülfat) | Yaklaşık %80 azalır |
En yüksek düzeyler:
- 20–30 yaş
Sonrasında:
- Her 10 yılda yaklaşık %10–20 azalma
- 70–80 yaşta genç erişkin düzeylerinin %10–20’sine kadar düşebilir.
DHEA ve DHEA-S Nereden Salgılanır?
Kaynak:Adrenal korteks → Zona retikülaris******
Zona glomeruloza → Aldosteron
Zona fasikülata → Kortizol
******Zona retikülaris → DHEA, DHEA-S, androstenedion
DHEA ile DHEA-S Arasındaki Fark
| Özellik | DHEA | DHEA-S |
|---|---|---|
| Yarı ömür | Kısa | Uzun |
| Serum düzeyi | Daha düşük | Daha yüksek |
| Günlük dalgalanma | Fazla | Çok az |
| Klinik kullanım | Daha az | Adrenal androjen rezervini değerlendirmede tercih edilir |
Bu nedenle laboratuvarda genellikle DHEA-S ölçülür.
Adrenopozun Klinik Sonuçları
Adrenal androjenlerdeki azalma şu durumlarla ilişkilendirilmektedir:
- Kas kütlesinde azalma (sarkopeni)
- Kemik mineral yoğunluğunda azalma
- Libido azalması
- Enerji azalması
- Deri incelmesi
- İmmün fonksiyonlarda değişiklik
Ancak bu değişikliklerin tümü doğrudan DHEA azalmasına bağlanamaz; yaşlanmanın çok faktörlü etkileri de rol oynar.
Adrenopozda Değişmeyen Hormonlar
Adrenopoz sırasında:
| Hormon | Değişim |
|---|---|
| Kortizol | Genellikle normal kalır |
| Aldosteron | Hafif azalabilir |
| DHEA | ↓↓↓ |
| DHEA-S | ↓↓↓↓ |
Dolayısıyla adrenopoz, kortizol eksikliği anlamına gelmez.
Adrenopoz ve Menopoz Farkı
| Özellik | Adrenopoz | Menopoz |
|---|---|---|
| Kaynak | Adrenal bez | Over |
| Azalan hormon | DHEA, DHEA-S | Östrojen |
| Yaş | Kademeli, 30’lu yaşlardan sonra başlar | Genellikle 45–55 yaş |
| Başlangıç | Yavaş ve ilerleyici | Belirgin ve kalıcı |
DHEA-S Yüksekliği Hangi Durumlarda Görülür?
Yüksek DHEA-S düzeyi daha çok adrenal kaynaklı androjen fazlalığını düşündürür:
- Polycystic ovary syndrome (hafif-orta artış)
- Congenital adrenal hyperplasia
- Adrenal adenom
- Adrenal karsinom
- ACTH fazlalığı
TUS / YDUS İçin Yüksek Verimli Bilgiler
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Adrenopozda en belirgin azalan hormonlar | DHEA ve DHEA-S |
| DHEA’nın sentezlendiği adrenal tabaka | Zona retikülaris |
| Yaşlanmayla yaklaşık DHEA azalması | %60 |
| Yaşlanmayla yaklaşık DHEA-S azalması | %80 |
| Adrenal androjen rezervini değerlendirmede tercih edilen hormon | DHEA-S |
| Adrenopozda kortizol düzeyi | Genellikle korunur |
Akılda Kalıcı Ezber
Adrenopoz = Zona retikülaris yaşlanmasıdır.
- DHEA ↓ %60
- DHEA-S ↓ %80
- Kortizol ≈ Normal
Klinik İnci: Endokrinolojide DHEA-S, uzun yarı ömrü ve gün içi değişkenliğinin az olması nedeniyle adrenal androjen üretiminin en güvenilir biyokimyasal göstergesidir. Yaşla birlikte belirgin düşüş göstermesi adrenopoz olarak adlandırılır ve sağlıklı yaşlanmanın önemli hormonal özelliklerinden biridir.