Adrenal kortekste steroid sentezi tüm tabakalarda kolesterolden başlar; ancak her zonun sahip olduğu enzimler farklı olduğu için üretilen hormonlar da farklıdır.
Adrenal Korteks Enzim Dağılımı
| Enzim | Zona Glomeruloza | Zona Fasikülata | Zona Retikülaris | Görev |
|---|---|---|---|---|
| Kolesterol Desmolaz (CYP11A1, P450scc) | ✓ | ✓ | ✓ | Kolesterol → Pregnenolon |
| 3β-Hidroksisteroid Dehidrogenaz (3β-HSD) | ✓ | ✓ | ✓ | Pregnenolon → Progesteron |
| 17α-Hidroksilaz (CYP17A1) | ✗ | ✓ | ✓ | Kortizol ve androjen sentezi |
| 17,20-Liyaz | ✗ | ± | ✓✓✓ | DHEA sentezi |
| 21-Hidroksilaz (CYP21A2) | ✓ | ✓ | Çok az / ± | Mineralokortikoid ve glukokortikoid sentezi |
| 11β-Hidroksilaz (CYP11B1) | ✗ | ✓✓✓ | ± | Kortizol sentezi |
| Aldosteron Sentaz (CYP11B2) | ✓✓✓ | ✗ | ✗ | Aldosteron sentezi |
| Sulfotransferaz (SULT2A1) | ✗ | ✗ | ✓✓✓ | DHEA → DHEA-S |
| StAR (Steroidogenic Acute Regulatory Protein) | ✓ | ✓ | ✓ | Kolesterolün mitokondriye taşınması |
Zonlara Göre Hormon ve Enzim Özeti
Zona Glomeruloza
Ürün: Aldosteron
Bulunan önemli enzimler
- Desmolaz
- 3β-HSD
- 21-Hidroksilaz
- Aldosteron sentaz (CYP11B2)
Bulunmayan kritik enzim
- 17α-Hidroksilaz
Bu nedenle:
Pregnenolon → Progesteron → DOC → Kortikosteron → Aldosteron
Zona Fasikülata
Ürün: Kortizol
Bulunan önemli enzimler
- Desmolaz
- 3β-HSD
- 17α-Hidroksilaz
- 21-Hidroksilaz
- 11β-Hidroksilaz
Bulunmayan kritik enzim
- Aldosteron sentaz
Kortizol sentez yolu:
Kolesterol
↓
Pregnenolon
↓
17-OH Pregnenolon
↓
17-OH Progesteron
↓
11-Deoksikortizol
↓
Kortizol
Zona Retikülaris
Ürün: Androjenler
- DHEA
- DHEA-S
- Androstenedion
Bulunan önemli enzimler
- Desmolaz
- 3β-HSD
- 17α-Hidroksilaz
- 17,20-Liyaz
- Sulfotransferaz
Karakteristik enzimler
- 17,20-Liyaz
- SULT2A1
Androjen sentezi:
Kolesterol
↓
Pregnenolon
↓
17-OH Pregnenolon
↓ (17,20 liyaz)
DHEA
↓ (SULT2A1)
DHEA-S
Yüksek Verimli TUS Tablosu
| Zon | Ana Hormon | Karakteristik Enzim |
|---|---|---|
| Glomeruloza | Aldosteron | CYP11B2 (Aldosteron sentaz) |
| Fasikülata | Kortizol | CYP11B1 (11β-hidroksilaz) |
| Retikülaris | DHEA, DHEA-S | 17,20-Liyaz + SULT2A1 |
Ezber Şeması
G-F-R = Salt-Sugar-Sex
| Zon | Hormon | Özel Enzim |
|---|---|---|
| Glomeruloza | Salt (Aldosteron) | Aldosteron sentaz |
| Fasikülata | Sugar (Kortizol) | 11β-Hidroksilaz |
| Retikülaris | Sex (DHEA) | 17,20-Liyaz |
Klinik İnci
Zona glomerulozada 17α-hidroksilaz yoktur.
Bu nedenle glomeruloza:
- Kortizol üretemez
- Androjen üretemez
Sadece aldosteron sentezler.
Bu özellik, adrenal korteks zonlarının en sık sorulan biyokimyasal farklarından biridir.