Sürrenal bezin zona fasikülata tabakası, temel olarak glukokortikoid (kortizol) sentezinden sorumlu olan tabakadır. Bu tabakanın enzimatik profili, zona glomeruloza’dan farklı olarak kortizol üretimine odaklanmıştır.
Zona fasikülata tabakasında bulunan temel enzimler şunlardır:
1. Kolesterol Yan Zincir Kesici Enzim (Desmolaz / CYP11A1)
- Görevi: Steroidogenezin ilk adımıdır; kolesterolü pregnenolona dönüştürür. Korteksin tüm tabakalarında ortak olarak bulunur.
2. 3β-Hidroksisteroid Dehidrogenaz (3β-HSD)
- Görevi: Pregnenolonu progesterona veya 17-OH pregnenolonu 17-OH progesterona dönüştürür. Kortizol sentez yolunda kritik bir basamaktır.
3. 17α-Hidroksilaz (CYP17A1)
- Görevi: Pregnenolonu 17-OH pregnenolona veya progesteronu 17-OH progesterona dönüştürür.
- Önemi: Bu enzim, zona glomeruloza’da yoktur. Zona fasikülatanın kortizol sentezleyebilmesini sağlayan ve mineralokortikoid yolundan (aldosteron yolu) ayrılmasını sağlayan en kritik enzimlerden biridir.
4. 21-Hidroksilaz (CYP21A2)
- Görevi: 17-OH progesteronu 11-deoksikortizole dönüştürür.
5. 11β-Hidroksilaz (CYP11B1)
- Görevi: 11-deoksikortizolü nihai ürün olan kortizole dönüştürür.
- Önemi: Bu enzim, zona fasikülata için spesifiktir. Zona glomeruloza’da bulunan CYP11B2’den (aldosteron sentetaz) farklı bir gendir ve yalnızca kortizol sentezinden sorumludur.
Önemli Karşılaştırmalı Özet
| Enzim | Zona Glomeruloza | Zona Fasikülata |
| 17α-Hidroksilaz | Yok | Var |
| 11β-Hidroksilaz (CYP11B1) | Yok | Var |
| Aldosteron Sentetaz (CYP11B2) | Var | Yok |
Cerrahi ve Patofizyolojik Not:
Zona fasikülata tabakasında 17α-hidroksilaz enzimi bulunduğu için, bu tabaka mineralokortikoid yolundan “saptırılır”. Eğer bir hastada 17α-hidroksilaz eksikliği varsa, hem kortizol hem de seks steroidleri (androjenler) üretilemez; tüm substrat mineralokortikoid yoluna kayar ve tablo hipertansiyon ile karakterize olur.