GLP-1 reseptör agonistleri
Ozempic, semaglutid etken maddesini içerir. Mounjaro ise tirzepatid isimli molekülü barındırır.
İkisi de en sık mide-bağırsak yan etkileri yapar: bulantı, kusma, ishal, kabızlık, karın ağrısı, hazımsızlık, iştah azalması. Mounjaro’da bu etkiler özellikle doz artırılırken sık görülür.
İnkrement Bazlı Tedaviler: Semaglutid vs. Tirzepatid
| İlaç | Farmakolojik Etki | Temel Klinik Kullanım |
| Ozempic (Semaglutid) | Seçici GLP-1 reseptör agonisti | Tip 2 Diyabet ve Obezite yönetimi. |
| Mounjaro (Tirzepatid) | Dual GLP-1 ve GIP reseptör agonisti | “Twintin” olarak da adlandırılır, daha potent kilo kaybı ve glisemik kontrol sağlar. |
Klinik Uyarılar ve Yönetim (Sınav ve Pratik Bilgisi)
- Pankreatit Riski: Bu ilaçların en korkulan gastrointestinal yan etkisidir. Mekanizma net olmamakla birlikte, safra kanallarındaki dismotilite veya doğrudan pankreatik enzim stimulasyonu ile ilişkili olabileceği düşünülmektedir.
- Gastroparezi ve Anestezi: İlaç mide boşalmasını geciktirdiği için, anestezi sırasında midede birikmiş gıda aspirasyon pnömonisi riskini artırır. Kural: Elektif cerrahiden önce (genellikle 1-2 hafta önce) ilacın kesilmesi artık standart bir protokol haline gelmiştir.
- Tiroid C-Hücre Riski (Rodent Modeli): Fare deneylerinde tiroid medüller karsinom insidansında artış görülmüştür. İnsan verilerinde doğrudan kanıtlanmasa da; Medüller Tiroid Kanseri öyküsü veya MEN-2 (Multiple Endokrin Neoplazi Tip 2) sendromu olan hastalarda kullanımı mutlak kontrendikedir.
- NAION (Non-Arteritik İskemik Optik Nöropati): Semaglutid ile gündeme gelen bu durum, optik sinirin kanlanmasının ani bozulmasıyla karakterizedir. “Gözde sislenme” veya “ani görme kaybı” ile başvurulursa acil oftalmolojik konsültasyon şarttır.
TUS / YDUS Spotu:
- Mekanizma: İnkretin etkisiyle insülin salınımını glikoza bağımlı artırır, glukagonu baskılar, mide boşalmasını yavaşlatır ve hipotalamusta tokluk merkezini uyarır.
- Eşlik Eden Durum: Hipoglisemi riski monoterapi ile düşüktür ancak Sülfonilüre veya İnsülin ile kullanıldığında doz azaltılması şarttır.
- En Önemli Kontrendikasyon: Medüller Tiroid Kanseri öyküsü / MEN-2 sendromu.
- Cerrahide Kritik: Gastroparezi riski nedeniyle anestezi öncesi kesilmelidir.
CİDDİ/ÖNEMLİ YAN ETKİLER:
Pankreatit: Şiddetli, sırta vuran karın ağrısı ± kusma.
Safra taşı / kolesistit: Sağ üst kadran ağrısı, ateş, sarılık.
Dehidratasyon ve böbrek fonksiyon bozulması: Özellikle kusma/ishal sonrası.
Hipoglisemi: Daha çok insülin veya sülfonilüre ile birlikte.
Gastroparezi / mide boşalmasında gecikme: Ameliyat/anestezi öncesi önemlidir.
Alerjik reaksiyon: Ürtiker, anjiyoödem, nefes darlığı.
Tiroid C-hücre tümörü uyarısı: Kişisel/ailevi medüller tiroid kanseri veya MEN2 varsa kullanılmamalıdır.
Ozempic/semaglutid için ayrıca: EMA “European Medicines Agency”, NAION “Non-Arteritic Anterior Ischemic Optic Neuropathy yani Türkçesi non-arteritik anterior iskemik optik nöropati.” adlı nadir ciddi göz hastalığını “çok nadir” yan etki olarak değerlendirmiştir. Ani görme kaybı/acil göz bulgularında hemen başvurulmalı.
Belirtileri
Tipik olarak: Ani tek gözde görme azalması, Görme alanında karanlık bölge, Ani bulanık görme, Renk görmede bozulma, Sabah fark edilen görme kaybı görülebilir.
NAION için bilinen risk faktörleri: Diyabet, Hipertansiyon, Uyku apnesi, Sigara, Disk-at-risk denilen küçük optik disk anatomisi, İleri yaş
Semaglutid kullanan diyabet hastalarında temel risk zaten yüksek olduğundan ilişkiyi değerlendirmek zordur. EMA buna rağmen yan etki olarak eklenmesini önermiştir.
EMA’nın önerisi
Semaglutid kullanan hastada Ani görme kaybı, Hızlı kötüleşen görme, olursa acilen göz hastalıklarına başvurulmalıdır. NAION doğrulanırsa semaglutid tedavisinin kesilmesi önerilmektedir.