Gamna-Gandy cisimcikleri (diğer adıyla siderotik nodüller), özellikle portal hipertansiyona bağlı splenomegali (dalak büyümesi) ile seyreden durumlarda, dalağın kapsülünde ve parankiminde görülen karakteristik patolojik yapılardır.
1. Yapısı ve İçeriği
Bu cisimcikler, mikroskobik düzeyde şunlardan oluşan odaklardır:
- Demir (Hemosiderin): Hemoliz veya kronik konjesyon sonucu dalakta biriken demir pigmentleri.
- Kalsiyum: Zamanla bu alanlarda kalsifikasyon gelişir.
- Fibrozis: Bağ dokusu artışı.
- Renk: Bu yapıların birikimi nedeniyle makroskobik olarak dalak yüzeyinde sarı-kahverengi veya pas rengi küçük sert nodüller şeklinde izlenirler.
2. Oluşum Mekanizması
- Portal Hipertansiyon: En sık siroz hastalarında görülür. Portal venöz basınç arttığında, dalak venöz kanı boşaltamaz ve dalak içerisinde kronik bir konjesyon (kan göllenmesi) oluşur.
- Mikrokanamalar: Bu basınç artışı, dalak sinüzoidlerinde küçük damar yırtılmalarına ve doku içine eritrosit sızıntısına neden olur.
- Fagositoz: Dalak makrofajları, doku içine sızan bu eritrositleri parçalar. Parçalanan eritrositlerin demiri (hemosiderin) ve hücre yıkım artıkları, lifli bir matris içerisinde birikerek Gamna-Gandy cisimciklerini oluşturur.
3. Klinik Önemi
- Radyolojik Bulgular: Bilgisayarlı Tomografi (BT) veya Ultrasonografi (USG) incelemelerinde, dalakta çok sayıda küçük hiperekojen (veya kalsifik) odak şeklinde görülürler.
- Ayırıcı Tanı: Bu görünüm, dalaktaki granülomatöz hastalıklar (tüberküloz, histoplazmoz) veya hemangiomlar ile bazen karıştırılabilir. Ancak portal hipertansiyon öyküsü olan bir hastada bu odakların varlığı Gamna-Gandy cisimciklerini güçlü bir şekilde düşündürür.
Özetle
Gamna-Gandy cisimcikleri, portal hipertansiyonun dalaktaki kronik, “savaş yorgunu” patolojik izleridir. Demirin dokuda birikmesiyle oluşurlar ve dalak parankiminde karakteristik pas rengi sert nodüller olarak karşımıza çıkarlar.
Bu cisimciklerin oluşumunda etkili olan konjesyon süreci veya spesifik olarak siroz komplikasyonları hakkında daha fazla bilgi ister misiniz?
Aşağıdaki organların hangisinde kronik venöz konjesyona eşlik eden gandy-gama nodülü gelişir? (2001 NİSAN)
a- Akciğer
b- Karaciğer
c- Beyin
d- Böbrek
e- Dalak
Dalakda uzun süreli konjesyon hemosiderin birkimi ve fibrozise (siderofibrotik odak) yol açar. Bunlara Gamna – Gandy cisimciği denir.
Cevap – E