İnsülin Salınımı & İlişkili Reseptör
* Gs ile salınımı artar
- Glukagon, Glukagon like peptid
- beta 2 adrenerjik
* Gq ile salınımı artar
- Muskarinik M3
* Gi ile salınımı azalır***
- alpha2 adrenerjik,
- Somatostatin
Hücresel Mekanizmalar ve Sınav Spotları
Pankreas beta hücrelerinden insülin salınımı sadece glukoz seviyeleriyle değil, otonom sinir sistemi ve hormonal sinyallerle de dinamik olarak yönetilir.
1. Gs Kenetli Reseptörler (cAMP Artışı, insülin Salınım Artar)
- Mekanizma: Gs aktivasyonu Adenilat Siklaz’ı uyarır, intrasellüler cAMP artar. cAMP ise Protein Kinaz A (PKA) üzerinden insülin granüllerinin ekzositozunu kolaylaştırır.
- beta 2 Adrenerjik Etki: Sempatiğin beta uyarısı insülin salınımını artırır.
- İnkretin Etkisi (GLP-1): Oral glukoz alındığında damardan verilmesine kıyasla daha çok insülin salınmasının (İnkretin etkisi) nedeni, GLP-1’in beta hücrelerindeki Gs kenetli reseptörlerini çılgınca uyarmasıdır.
2. Gq Kenetli Reseptörler (IP3/DAG ve Kalsiyum Artışı insülin Salınım Artar)
- Mekanizma: Gq aktivasyonu Fosfolipaz C’yi (PLC) tetikler; IP3 ve DAG oluşur. IP3, endoplazmik retikulumdan sitoplazmaya Kalsiyum (Ca2+) salınımını artırır. Hücre içi kalsiyum fırlayınca insülin granülleri kasılarak dışarı atılır.
- Muskarinik M_3 Etki: Parasempatik sistem (Nervus Vagus) dinlenme ve sindirme evresinde M3 reseptörleri üzerinden insülin salınımını güçlü şekilde tetikler.
3. Gi Kenetli Reseptörler (cAMP Azalması insülin Salınım Azalır)
- Mekanizma: Gi aktivasyonu Adenilat Siklaz’ı inhibe eder, hücre içi cAMP seviyeleri düşer ve salınım mekanizması baskılanır.
- alpha2 Adrenerjik Etki ( En Büyük Sınav Tuzağı): Semptatik sistem uyarıldığında (örneğin stres, kaç ya da savaş durumunda) hem alpha2 hem de beta2 reseptörleri uyarılır. Ancak beta hücresi üzerinde alpha 2 hakimiyeti (Gi etkisi) çok daha güçlüdür. Bu yüzden sempatik aktivasyonda net etki olarak insülin salınımı BASKILANIR. Amaç, stres anında glukozu dokuların depolarına kilitlemek yerine kanda serbest bırakıp beyin ve kasların kullanımına sunmaktır.
- Somatostatin: Evrensel bir inhibitör olarak salınımı durdurur.
Klinik Entegrasyon Spotu:
- Bir hastaya non-selektif beta blokör (örneğin Propranolol) verdiğinizde beta-2 reseptörlerini kapatırsınız. Geriye sempatik sistemin saf alpha2 uyarısı kalır ve insülin salınımı iyice baskılanır. Üstelik beta blokörler hipoglisemi semptomlarını (taşikardi, titreme vb.) maskelediği için diyabetik hastalarda non-selektif beta blokör kullanımı tehlikelidir.
