Aşağıdakilerden hangisi pulmoner tromboembolizm dışlama kriterleri (PERC Rule) arasında yer almaz ?
- Hastanın sigara kullanımının olmaması
- Hastanın kalp atım hızının 100 atım/dakika’nın altında olması
- Hastada hemoptizi olmaması
- Daha önce venöz tromboembolizm hikâyesinin olmaması
- Hasta yaşının 50’nin altında olması
DOĞRU CEVAP: A
Doğru cevabı A) Hastanın sigara kullanımının olmaması seçeneğidir.
PERC Rule (Pulmonary Embolism Rule-out Criteria), Pulmoner Tromboemboli (PTE) şüphesi olan ancak klinik olarak “düşük riskli” (Wells skoruna göre) kabul edilen hastalarda, gereksiz D-Dimer testi ve BT anjiyografi tetkiklerini önlemek amacıyla kullanılan bir dışlama protokolüdür.
Eğer hasta düşük riskliyse ve aşağıdaki 8 kriterin tamamını karşılıyorsa, PTE dışlanır ve ileri tetkike gerek duyulmaz.
PERC Rule Kriterleri (Dışlama İçin Hepsi “Hayır” veya Belirtilen Sınırda Olmalı)
- Yaş < 50: Hasta 50 yaşından küçük olmalıdır.
- Nabız < 100 atım/dakika: Taşikardi olmamalıdır.
- Saturasyon ($SaO_2$) > %94: Oda havasında oksijen seviyesi normal olmalıdır.
- Unilateral (Tek Taraflı) Bacak Şişliği Yok: Derin Ven Trombozu (DVT) bulgusu olmamalıdır.
- Hemoptizi Yok: Öksürükle kan gelmemelidir.
- Yakın Zamanda Cerrahi veya Travma Yok: Son 4 hafta içinde genel anestezi gerektiren cerrahi veya hastaneye yatış gerektiren travma olmamalıdır.
- Geçmişte VTE (DVT/PTE) Öyküsü Yok: Daha önce tromboemboli geçirilmemiş olmalıdır.
- Hormon Kullanımı Yok: Oral kontraseptif, hormon replasman tedavisi veya östrojen kullanımı olmamalıdır.
Neden Sigara Kullanımı Bir Kriter Değildir?
Sigara kullanımı genel olarak tromboz riski için bir faktör olsa da, akut bir pulmoner emboliyi dışlamak için kullanılan skorlama sistemlerinde (PERC veya Wells) doğrudan bir kriter olarak yer almaz. Bunun nedeni, sigara kullanımının özgüllüğünün akut tanısal dışlama için yeterince yüksek olmamasıdır.
Klinik Strateji: Wells ve PERC Kombinasyonu
Bir kardiyovasküler cerrah olarak acil serviste veya post-op takipte izlediğiniz yol haritası genellikle şöyledir:
- Adım 1: Önce Wells Skoru veya Cenevre Skoru ile hastanın klinik olasılığını (düşük, orta, yüksek) belirleyin.
- Adım 2: Eğer Wells skoru düşükse (PTE olasılığı <%15), o zaman PERC Rule uygulayın.
- Sonuç: PERC kriterlerinin tamamı negatifse (8’de 0), ileri tetkik yapmadan hastayı PTE açısından güvenle dışlayabilirsiniz. Ancak tek bir kriter bile (örneğin yaşın 51 olması) bozulursa, bir sonraki adım olan D-Dimer testine geçilmelidir.