Kırk sekiz yaşındaki erkek hasta akşam yemeği sonrasında bulantı, kusma, ishal ve kızarıklık şikâyeti ile acil servise getiriliyor. Hikâyesinden yemek sırasında alkol aldığı, yemekte de mantar tükettiği öğreniliyor. Hastayı değerlendiren acil tıp uzmanı alkol ve mantar birlikteliğinden dolayı ayırıcı tanıda öncelikle disülfiram benzeri reaksiyon olduğunu düşünüyor.

Bu hastada tarif edilen tabloya neden olabilecek mantar türünün aşağıdakilerden hangisi olması en olasıdır

1. Coprinus
2. Psilocybe
3. Clitocybe
4. Inocybe
5. Gyromitr

DOĞRU CEVAP: A

Bu vakada tarif edilen klinik tablo için doğru cevap a) Coprinus (özellikle Coprinus atramentarius) türüdür.

Bu durum tıp literatüründe Koprin Sendromu veya Disülfiram Benzeri Reaksiyon olarak adlandırılır. İşte bu mekanizmanın detayları:

Disülfiram Benzeri Reaksiyon Mekanizması

Normal şartlarda alkol (etanol), vücutta önce alkol dehidrogenaz enzimiyle asetaldehite, ardından asetaldehit dehidrogenaz (ALDH) enzimiyle asetik aside dönüştürülür.

• Sorun: Coprinus türü mantarlar koprin adı verilen bir madde içerir.
• Etki: Koprin vücuda girdiğinde aktif metaboliti olan 1-aminosiklopropanol‘e dönüşür ve asetaldehit dehidrogenaz enzimini geri dönüşümlü olarak inhibe eder.
• Sonuç: Alkol alındığında asetaldehit asetik aside dönüştürülemez ve kanda birikir. Bu birikim; yüzde kızarıklık (flushing), taşikardi, bulantı, kusma ve baş ağrısı gibi tipik disülfiram benzeri tabloyu oluşturur.

Diğer Şıkların Analizi

Ayırıcı tanıda diğer mantar türlerinin neden olduğu sendromlar şunlardır:

• Psilocybe: Halüsinojenik (Psilosibin) sendrom. Görsel halüsinasyonlar ve öfori ön plandadır.
• Clitocybe ve Inocybe: Muskarinik sendrom. “SLUDGE” belirtileri (Salivasyon, Lakrimasyon, Urinasyon, Defekasyon, Gastrointestinal kramp, Emesis) ve miyozis görülür.
• Gyromitra: Gyromitrin (Girotoksin) sendromu. Latent dönem sonrası nörolojik bulgular (nöbet), hemoliz ve karaciğer yetmezliği riski taşır (B6 vitamini antagonizması üzerinden etki eder).

Klinik Not

Coprinus mantarı tek başına yendiğinde genellikle toksik değildir. Reaksiyonun ortaya çıkması için mantarın tüketilmesinden yaklaşık 30 dakika ile 72 saat öncesinde veya sonrasında alkol alınmış olması gerekir. Şikayetler genellikle alkol alımından 5-10 dakika sonra hızla başlar.

Coprinopsis atramentaria (eski adıyla Coprinus atramentarius)

Normal etanol metabolizması:

Koprin etkisi

Mantarın içerdiği: Coprine metabolize olarak 1-aminosiklopropanol oluşturur.

Bu metabolit: Aldehyde dehydrogenase (ALDH)’yi inhibe eder.

Sonuç

$ALDH\ inhibition \rightarrow Acetaldehyde\ accumulation \rightarrow Disulfiram\ reaction$

Klinik tablo

Disülfiram benzeri reaksiyon

Ne zaman ortaya çıkar?

Çok kritik bilgi: Mantar tek başına yenince genellikle belirti yapmaz.

Belirtiler: alkol alındığında ortaya çıkar.

Süre

Alkol: mantardan sonraki birkaç saat hatta 48–72 saat içinde alınırsa reaksiyon gelişebilir.

Disülfiram ile benzerlik

Disulfiram da aynı mekanizmayla: → asetaldehit birikimi yapar.

Ayırıcı mantar toksisiteleri

Tedavi

Temel yaklaşım:

Klasik noktaları

Klinik vurucu cümle

“Mantar sonrası alkol alımı ile flushing + taşikardi gelişmesi” Koprin sendromunu düşündürür.

Kısa ultra özet

Coprine⊣ALDH→Acetaldehyde accumulation→Flushing+Tachycardia+Vomiting