Ampisilin (Listeria) Eklenmesi Şart Olan 3 Ana Grup:
1. >50 Yaş (İmmünsenesens – yaşa bağlı hücresel bağışıklık zayıflaması)
2. İmmünsüpresifler (Kanser, organ nakli, HIV, alkolizm, kronik steroid kullanımı ve hücresel immünitenin baskılandığı gebeler)
3. Yenidoğanlar (<1 Ay) (Doğum kanalından anneden bulaş riski. Not: Yenidoğanda seftriakson biliyer çamur ve kernikterus yaptığı için Ampisilin + Sefotaksim veya Gentamisin tercih edilir.)
Vaka Sorusu Taktiği:
Eğer soruda hastanın yaşı 50’nin üzerinde verilmişse veya hikayenin bir köşesine “böbrek nakilli”, “romatoid artrit nedeniyle immünsüpresif alan” veya “gebe” detayları sıkıştırılmışsa, hiç düşünmeden Ampisilin içeren şıkka (Örn: Seftriakson + Vankomisin + Ampisilin) gitmek gerekir.
Menenjit kliniği ile gelen 56 yaşındaki diyabetik hastada ampirik tedaviye aşağıdaki mikroorganizmalardan hangisine yönelik olarak ampisilin eklenmesi en olasıdır?
a-Streptococcus pneumonia
b-Haemophilus influenzae tip b
c-Listeria monocytogenes
d-Neisseria meningitidis
e-Staphylococcus aureus
Doğru cevap C) Listeria monocytogenes.
Soru Mantığı
56 yaşındaki Diyabetik bir hastada menenjit düşünüldüğünde ampirik tedaviye neden ampisilin eklenir?
Çünkü:
- ileri yaşta
- immünsüpresyonda
- gebelerde
- yenidoğanda
önemli etkenlerden biri Listeria monocytogenes’tir.
Listeria’ya karşı standart 3. kuşak sefalosporinler (örn. seftriakson) yeterli değildir. Bu nedenle: Ampisilin özellikle eklenir.
Erişkin Menenjit Ampirik Tedavi Mantığı
<50 yaş
Genellikle:
- Vankomisin + 3. kuşak sefalosporin
Hedef:
- Streptococcus pneumoniae
- Neisseria meningitidis
>50 yaş / yaşlı / immünsüprese
Tedaviye:
- Ampisilin eklenir
Çünkü Listeria monocytogenes kapsanmalıdır.
TUS Ezberi
“Yaşlı menenjitte ampisilin = Listeria kapsaması”
veya
“50 yaş üstü menenjit → Listeria düşün → Ampisilin ekle”
Neden diğerleri değil?
| Şık | Yorum |
| Streptococcus pneumoniae | Seftriakson + vankomisin kapsar |
| H. influenzae tip b | 3. kuşak sefalosporin kapsar |
| Listeria monocytogenes | Ampisilin gerekir |
| Neisseria meningitidis | Seftriakson kapsar |
| Staphylococcus aureus | Daha çok postoperatif/nöroşirürjik durumlarda |
TUS Mini Soru
Aşağıdaki hasta gruplarının hangisinde bakteriyel menenjitte ampirik tedaviye ampisilin eklenmesi en uygundur?
A) 18 yaş sağlıklı erişkin
B) 25 yaş üniversite öğrencisi
C) 34 yaş akut otitis media sonrası hasta
D) 67 yaş diyabetik hasta
E) 40 yaş travma hastası
Doğru cevap: D
Çünkü ileri yaş + komorbidite → Listeria riski ↑.
Listeria monocytogenes , sefalosporinlere karşı intrensek (doğal) dirençlidir. Bunun sebebi, bakterinin penisilin bağlayan proteinlerinin (özellikle PBP-3), sefalosporinlere karşı çok düşük afinite göstermesidir. Bu nedenle ampirik tedavide seftriakson veya sefotaksim dozu ne kadar artırılırsa artırılsın Listeria’yı etkilemez.