İnsanlarda yaklaşık 70 farklı gen, çeşitli ara filament (IF) proteinlerini kodlar. Tüm IF’ler temel olarak:
- yaklaşık 9–11 nm çapında
- sitoskeletonun dayanıklılık sağlayan elemanlarıdır.
Hayvan hücrelerindeki IF’ler aminoasit dizisi ve yapılarına göre 6 tipe ayrılır.
Tip I ve Tip II — Keratinler
Özellik
- En geniş ve en heterojen IF grubudur.
- İki alt gruba ayrılır:
- Tip I = asidik keratinler
- Tip II = bazik keratinler
Bunlar birlikte birleşerek filament oluşturur.
Alt gruplar
1. Epitel keratinleri (sitokeratinler)
- Yaklaşık 20 çeşit
- Epitel hücrelerinde bulunur
2. Trihokitik keratinler
- Yaklaşık 13 çeşit
- Saç, tırnak, boynuz ve sürüngen pullarında bulunur
Klinik/TUS notu
- Sitokeratin → epitel tümör belirteci
- Karsinomlarda sık kullanılır.
Tip III
Bu gruptaki proteinler homo- veya heteropolimer oluşturabilir.
Başlıca proteinler
Desmin
- Kas hücrelerinde
- Sarkomer yapısında bulunur
GFAP (Glial Fibrillary Acidic Protein)
- Astrositlerde ve glial hücrelerde
Periferin
- Periferik nöronlarda
Vimentin
- En yaygın IF proteinlerinden biridir
- Fibroblast, lökosit, endotel hücrelerinde bulunur
Klinik/TUS notu
- GFAP → astrosit belirteci
- Vimentin → mezenkimal hücre/tümör belirteci
- Desmin → kas kökenli tümörler
Tip IV
Proteinler
Alfa-internexin
Nörofilamentler
- Vertebral nöron aksonlarında yoğun bulunur
Synemin
Syncoilin
Klinik/TUS notu
- Nörofilament → nöronal belirteç
Tip V — Nükleer Laminler
Laminler
- Çekirdek zarının altında bulunan fibröz proteinlerdir.
- Hücre çekirdeğine yapısal destek sağlarlar.
Tipleri
A tipi laminler
- Lamin A
- Lamin C
B tipi laminler
- Lamin B1
- Lamin B2
Özellik
- Mitoz sırasında fosforillenerek parçalanırlar.
- Böylece nükleer membran dağılır.
Klinik önem
- Laminopatiler:
- Emery-Dreifuss musküler distrofi
- Progeria vb.
Tip VI
Proteinler
Beaded filaments
- Filensin
- Fakinin
Nestin
- Nöral kök hücre belirtecidir
- Özellikle:
- Olfaktör Bulbus
- Dentat Girus
gibi erişkin nörogenez bölgelerinde bulunur.
Klinik/TUS notu
- Nestin → nöral progenitör/kök hücre belirteci
TUS İçin Süper Kısa Ezber Tablosu
| Protein | Tip | Bulunduğu Yer |
| Keratin | I-II | Epitel |
| Vimentin | III | Mezenkimal hücre |
| Desmin | III | Kas |
| GFAP | III | Astrosit |
| Nörofilament | IV | Nöron |
| Lamin | V | Çekirdek |
| Nestin | VI | Nöral kök hücre |
TUS Mini Soru
Aşağıdaki ara filamentlerden hangisi astrositlerin belirtecidir?
A) Desmin
B) Vimentin
C) GFAP
D) Nestin
E) Lamin
Doğru cevap: C
GFAP, glial fibrillary acidic protein olup özellikle astrositlerde bulunur.