Hirsutizm, kadınlarda terminal kılların erkek tipi dağılım göstermesidir. Klinik değerlendirmede subjektifliği azaltmak ve tedavinin etkinliğini takip etmek için kullanılan altın standart yöntem Ferriman-Gallwey Skorlama Sistemidir.
Ferriman-Gallwey Skorlama Sistemi
Bu sistemde vücut, androjenlere duyarlı 9 ana bölgeye ayrılır. Her bölgeye kıllanma yoğunluğuna göre 0 ile 4 puan arasında bir değer verilir.
Değerlendirilen 9 Bölge:
- Üst dudak
- Çene
- Göğüs (meme arası)
- Üst karın (linea alba üstü)
- Alt karın (linea alba altı – pubik bölgeye doğru)
- Üst kollar
- Uyluklar (ön yüz)
- Üst sırt (skapular bölge)
- Alt sırt (lumbosakral bölge)
Puanlama ve Eşik Değerler
Toplam puan üzerinden klinik tanı şu şekilde konur:
- Normal: < 8 puan (Genellikle kabul edilen sınır).
- Hafif Hirsutizm: 8 – 15 puan.
- Orta/Ağır Hirsutizm: > 15 puan.
Önemli Not: Bu puanlama etnik kökene göre değişebilir. Örneğin, Akdeniz ve Ortadoğu kadınlarında (Türkiye dahil) bazal puanlar daha yüksek olma eğilimindeyken, Doğu Asya kadınlarında 2-3 puan bile hirsutizm olarak kabul edilebilir.
Klinik Değerlendirmede “Kırmızı Bayraklar”
Skorlamanın ötesinde, cerrah ve klinisyen olarak şu durumlar bizi altta yatan ciddi bir patolojiye (tümör vb.) yönlendirmelidir:
- Virilizasyon Belirtileri: Klitoromegali, seste kalınlaşma, temporal kellik, kas kitlesinde artış. (Bu durumda Ferriman-Gallwey puanı genellikle çok yüksektir).
- Hızlı Progresyon: Kıllanmanın haftalar veya aylar içinde aniden artması (Androjen salgılayan sürrenal veya over tümörü şüphesi).
- Geç Başlangıç: Menopoz sonrası aniden başlayan hirsutizm.
Ayırıcı Tanı İçin Laboratuvar
Skorlama “ne kadar” kıllanma olduğunu söyler; “neden” olduğunu anlamak için şu parametrelere bakılır:
- Total ve Serbest Testosteron: (>200 ng/dL ise tümör ekarte edilmeli).
- DHEAS: (>700 µg/dL ise sürrenal kaynaklı patoloji/tümör).
- 17-OH Progesteron: Geç başlangıçlı KAH (Kongenital Adrenal Hiperplazi) dışlanması için.
- Pelvik USG: Polikistik Over Sendromu (PCOS) değerlendirmesi için.
Tedavi İzleminde Kullanımı
Hirsutizm tedavisi (OKS, Spironolakton, Finasterid vb.) oldukça yavaştır. Kıl siklusu nedeniyle tedavinin etkinliğini görmek için en az 6-9 ay beklenmelidir. Bu süreçte Ferriman-Gallwey skorunun periyodik olarak tekrar hesaplanması, tedavinin başarısını objektif olarak dökümante etmenizi sağlar.