Tiroid hormon sentezinin (organifikasyon ve kenetlenme) moleküler mekanizması
1. Oksidasyon ve Organifikasyon (İyodun Bağlanması)
İyodürün, tiroglobulindeki tirozin rezidülerine bağlanabilmesi için aktif iyota dönüşmesi gerekir.
TPO (Tiroid Peroksidaz): Bu basamağın ana enzimidir. Follikül lümenine bakan apikal membranda bulunur. Hidrojen peroksit (H2O2) varlığında iyodürü okside eder.
MIT ve DIT Oluşumu: Tirozin halkasına bir iyot bağlanırsa Monoiyototirozin (MIT), iki iyot bağlanırsa Diiyototirozin (DIT) oluşur. Bu aşamaya “iyodun organifikasyonu” denir.
2. Kenetlenme (Coupling) Reaksiyonu
İyotlanmış tirozinler, tiroglobulin molekülü üzerinde birbirleriyle çiftlenerek aktif hormonları oluşturur:
DIT + DIT → T4 (Tiroksin): İki adet diiyototirozinin birleşmesiyle oluşur.
DIT + MIT → T3 (Triiyodotironin): Bir diiyoto ve bir monoiyototirozinin birleşmesiyle oluşur.
Bu reaksiyon da yine TPO enzimi tarafından katalizlenir.
3. Depolama ve Kolloid Yapısı
Belirttiğiniz gibi, iyot tiroid bezinde serbest halde değil, tiroglobulin çatısı altında depolanır.
Tiroid bezini diğer endokrin bezlerden ayıran en önemli özellik, hormonlarını hücre içinde değil, hücre dışındaki bir havuzda (Kolloid) aylar boyu yetecek miktarda (yaklaşık 2-3 aylık rezerv) depolayabilmesidir.
Klinik Bağlantılar
Antitiroid İlaçlar: Propiltiourasil (PTU) ve Metimazol gibi ilaçlar, tam olarak bahsettiğiniz bu TPO aracılı oksidasyon ve kenetlenme basamaklarını inhibe ederek etki gösterirler.
Wolff-Chaikoff Etkisi: Ortamda aşırı miktarda iyodür bulunduğunda, organizasyon (iyodun tirozinlere bağlanması) geçici olarak durur. Bu, vücudun aşırı hormon sentezine karşı geliştirdiği bir otoregülasyon mekanizmasıdır.