Bu iki ilaç grubu lökotrien yolunu hedefler → özellikle astım ve alerjik hastalıklarda çok önemlidir.
Arachidonik asit; (5-Lipooksijenaz) üzerinden Lökotrienler (LTB4, LTC4, LTD4, LTE4) e dönüşür.
Lökotrienler Bronkokonstriksiyon yapar. Mukus ↑ ve İnflamasyon ↑
KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Özellik | 5-LOX inhibitörleri | Lökotrien reseptör antagonistleri |
|---|---|---|
| Etki noktası | Enzim inhibisyonu | Reseptör blokajı |
| Mekanizma | Lökotrien sentezini ↓ | LTC4/D4/E4 etkisini engeller |
| İlaç | Zileuton | Montelukast, Zafirlukast |
| Astım etkisi | Bronkodilatasyon | Bronkodilatasyon |
| Alerjik rinit | Etkili | Çok etkili |
| Yan etki | Hepatotoksisite | Daha güvenli |
| Kullanım | Daha az tercih edilir | Sık kullanılır |
ETKİ KARŞILAŞTIRMASI
| Etki | Lökotrienler | İlaçların etkisi |
|---|---|---|
| Bronkokonstriksiyon | ↑ | ↓ |
| Mukus üretimi | ↑ | ↓ |
| Ödem | ↑ | ↓ |
| Eozinofil aktivitesi | ↑ | ↓ |
KLİNİK KULLANIM
1-Astım; Özellikle Aspirin duyarlı astım ve Egzersizle tetiklenen astımda kullanılır.
2-Alerjik rinit; Montelukast sık kullanılır
YAN ETKİLER
Zileuton, Hepatotoksisite (AST/ALT ↑) Karaciğer fonksiyon takibi gerekir
Montelukast Nöropsikiyatrik etkiler (kabus, ajitasyon)
Zileuton = 5-LOX inhibitörü
Montelukast = reseptör antagonisti (en sık)
Aspirin astımı → en iyi seçeneklerden biri
“ZİL = sentezi keser” (Zileuton)
“MONTE = reseptörü bloke eder”
Steroidlere alternatif değil, ek tedavi (add-on) olarak kullanılır
FLAP inhibitörleri, lökotrien sentezinde kritik olan 5-LOX enzimini dolaylı olarak bloke eden ilaç grubudur. Mekanizma olarak Zileuton’dan farklıdır (enzimi değil, aktivasyonunu engeller).
TEMEL MEKANİZMA
Normal yol:
Arachidonik asit; FLAP + 5-LOX → LTA4 → LTB4, LTC4, LTD4, LTE4
FLAP olmadan 5-LOX çalışamaz.
FLAP inhibitörleri ne yapar?
FLAP’i inhibe eder. 5-LOX aktive olamaz ve Tüm lökotrien sentezi ↓
KARŞILAŞTIRMA
| Özellik | FLAP inhibitörleri | 5-LOX inhibitörü (Zileuton) | Lökotrien antagonistleri |
|---|---|---|---|
| Etki yeri | FLAP proteini | 5-LOX enzimi | CysLT1 reseptörü |
| Etki | Lökotrien sentezi ↓ | Lökotrien sentezi ↓ | Etki blokajı |
| Kapsam | Tüm LT’ler ↓ | Tüm LT’ler ↓ | LTC4/D4/E4 etkisi ↓ |
| Güç | Teorik olarak güçlü | Güçlü | Daha sınırlı |
ÖRNEK İLAÇLAR
- MK-886 (klasik araştırma ajanı)
- GSK2190915
- AM103
- Veliflapon (BAY X1005) *****
- Fiboflapon
- Quiflapon
Çoğu klinik kullanımda değil (araştırma aşaması)
KLİNİK DURUM
| Alan | Durum |
|---|---|
| Astım | Araştırma aşamasında |
| Alerjik rinit | Deneysel |
| İnflamasyon | Potansiyel kullanım |
Lökotrien sentezinin en erken basamağını hedefler
Teorik olarak; Daha güçlü antiinflamatuar etki,Daha geniş blokaj
Klinik etkinlik sınırlı, Güvenlik / yan etki verileri yetersiz ve Alternatif ilaçlar (montelukast vb.) yeterli
FLAP = 5-LOX’un çalışması için şart protein
FLAP inhibisyonu → tüm lökotrienler ↓
Henüz rutin klinikte yok
“FLAP yok → LOX çalışmaz”
“FLAP inhibitörü = upstream blokaj”
FLAP inhibitörleri, gelecekte astım tedavisinde daha güçlü alternatif olabilir, ancak şu an Zileuton ve Montelukast daha klinik önemlidir
