Etken Streptococcus pyogenes (Grup A Beta Hemolitik Streptokok – GABHS) dir.
Bakterinin M proteini ile insan dokusundaki (kalp kapakları, eklemler, bazal ganglionlar) proteinler yapısal olarak birbirine benzer. Bağışıklık sistemi bakteriye saldırırken yanlışlıkla kendi dokularını da hedef alır (Tip 2 Aşırı Duyarlılık Reaksiyonu).
ARA sadece farenjit sonrası gelişir; streptokok kaynaklı cilt enfeksiyonları (impetigo gibi) sonrası ARA gelişmez (ancak her ikisi de APSGN – Akut Poststreptokokal Glomerulonefrit yapabilir).
Akut Romatizmal Ateş (ARA) mikrobiyolojisi, aslında bir enfeksiyondan ziyade, bir enfeksiyona karşı gelişen immünolojik bir komplikasyon hikayesidir. Bu süreci mikrobiyolojik ve patolojik açıdan katmanlarına ayıralım:
Etken Patojen Streptococcus pyogenes (GABHS)cir., ARA’ya neden olan tek etken Grup A Beta Hemolitik Streptokoklardır. Mikrobiyolojik özellikleri şunlardır:
1-Morfoloji: Gram pozitif kok, zincir oluşturma eğiliminde.
2-Hemoliz: Kanlı agarda tam (beta) hemoliz yapar.
3-Katalaz: Negatif (Stafilokoklardan bu şekilde ayrılır).
4-Basitrasin: Duyarlı (Grup B’den ayrımında kritiktir).
5-PYR Testi: Pozitif.
En Önemli Virülans Faktörü: M Proteini
ARA’nın patogenezindeki kilit taş M proteinidir. Fagositozu engeller ve kompleman aktivasyonunu bozar. Bazı M protein tiplerinin (özellikle 1, 3, 5, 6, 18, 19, 24) antijenik yapısı; insan kalbindeki miyozin, eklemdeki sinovya ve beyindeki bazal ganglion hücrelerindeki proteinlere çok benzer. Bağışıklık sistemi bu M proteinlerine karşı antikor (ve T hücre yanıtı) geliştirirken, yanlışlıkla kendi dokularına da saldırır.
Diğer Önemli Ekzotoksinler ve Enzimler
Tanıda ve patogenezde kullanılan mikrobiyolojik araçlar şunlardır:
| Faktör | Özelliği / Klinik Önemi |
| Streptolizin O | Oksijene duyarlıdır. Yüksek antijeniktir; tanıda ASO (Anti-Streptolizin O) testi olarak kullanılır. |
| Streptolizin S | Oksijene dayanıklıdır. Antijenik değildir (Anti-S bakılmaz). |
| Hiyalüronidaz | “Yayılma faktörü”dür. Bağ dokusunu eriterek bakterinin yayılmasını sağlar. |
| Streptokinaz | Plazminojeni plazmine çevirerek fibrin pıhtılarını eritir. |
| DNAse B | DNA’yı parçalar. Cilt enfeksiyonu (Pyoderma) sonrası tanı koymada ASO’dan daha güvenilirdir. |