Sepsis yönetimindeki bu üç sistem, bir hastanın “enfeksiyonu var” aşamasından “organ yetmezliği gelişiyor” aşamasına geçişini takip etmemizi sağlayan bir mercek gibidir.
1. SOFA (Sequential Organ Failure Assessment) – Tanısal Detaylar
Sepsis-3 tanımına göre; enfeksiyon varlığında SOFA skorunun bazale göre $\ge 2$ puan artması “Sepsis” tanısı koydurur. Her sistem 0 ile 4 puan arasında derecelendirilir.
Sistemik Parametreler ve Puanlama Eşikleri
| Sistem | Parametre | 1 Puan | 2 Puan | 3 Puan | 4 Puan |
| Solunum | PaO2/FiO2 | < 400 | < 300 | < 200 (Desteğiyle) | < 100 (Desteğiyle) |
| Koagülasyon | Trombosit (times 100/mm3) | <150 | < 100 | < 50 | < 20 |
| Karaciğer | Bilirubin (mg/dL) | 1.2 – 1.9 | 2.0 – 5.9 | 6.0 – 11.9 | > 12.0 |
| Kardiyovasküler | Hipotansiyon | OAB < 70mmHg | Dopamin ≤5 veya Dobutamin | Dopamin >5 veya Adrenalin ≤0.1 | Dopamin >15 veya Adrenalin >0.1 |
| MSS | Glaskow Koma Skalası | 13 – 14 | 10 – 12 | 6 – 9 | < 6 |
| Renal | Kreatinin (mg/dL) veya İdrar | 1.2 – 1.9 | 2.0 – 3.4 | 3.5 – 4.9 veya < 500 ml/gün | > 5.0 veya < 200 ml/gün |
2. qSOFA (Quick SOFA) – Hızlı Tarama
Sepsis şüphesi olan hastada “Yoğun Bakıma gitmeli mi?” sorusunun yatak başı cevabıdır. Laboratuvar gerekmez. > 2 puan yüksek risk demektir.
- Solunum Hızı: >22/dakika.
- Bilinç Durumu: GKS< 15 (Mental değişiklik).
- Sistolik Kan Basıncı: <100 mmHg.
3. SIRS (Systemic Inflammatory Response Syndrome)
Eski sepsis tanımının (Sepsis-2) temelidir. Sepsis için spesifik değildir (pankreatit veya yanıkta da görülür) ama hastanın “bir şeylere tepki verdiğini” en hızlı bu gösterir. $\ge 2$ kriter pozitif kabul edilir.
- Ateş: > 38 veya < 36 derece
- Nabız: > 90/dakika.
- Solunum: > 20/dakika veya PaCO2 < 32 mmHg.
- WBC: > 12.000 veya < 4.000 veya > \%10 bant formu.
Özet Klinik Yaklaşım (Hiyerarşi)
- SIRS: “Hasta inflamatuar bir süreçte mi?” (Çok hassas, hastayı kaçırmaz).
- qSOFA: “Bu hasta ölebilir mi, acil müdahale gerekir mi?” (Yoğun bakım dışı birimlerde hızlı uyarı).
- SOFA: “Bu enfeksiyon organları bozmaya başladı mı?” (Kesin tanı ve organ hasarı takibi).
Septik Şok Kriteri (Önemli Detay)
Sepsis tanısı alan bir hastada aşağıdaki iki durumun varlığı Septik Şok demektir:
- Sıvı resüsitasyonuna rağmen OAB > 65 mmHg tutmak için vazopresör ihtiyacı.
- Serum Laktat düzeyinin > 2 mmol/L (18 mg/dL) olması.