Sepsis sessiz bir acil durumdur ve en yaygın hata onu geç teşhis etmektir. Bu iki araç, laboratuvara ulaşmadan önce bile bir hayat kurtarabilir.
1-qSOFA; test gerektirmeden saniyeler içinde değerlendirir:
→ SBP ≤ 100 mmHg
→ Glasgow Koma Ölçeği < 15
→ Taşipne ≥ 22 nefes/dakika
***≥ 2 ile → organ disfonksiyonunu hemen değerlendirir
2-SIRS; 4 sistemik kriter:
→ Sıcaklık > 38°C veya < 36°C
→ Kalp Atış Hızı > 90 bpm
→ Solunum Hızı > 20 nefes/dakika
→Beyaz Kan Hücresi Sayısı > 12.000 veya < 4.000
qSOFA bir tarama aracıdır. Sepsis-3 kesin tanısı için SOFA skoru ≥ 2 olmalıdır.*****
Ve her zaman—istisnasız—LAKTAT ölçümü yapılır.
Sepsis Tanısında qSOFA ve SIRS
Sepsis tanımı günümüzde Enfeksiyona bağlı yaşamı tehdit eden organ disfonksiyonu şeklinde tanımlanır.
Ancak klinikte tarama ve erken tanı için iki sistem kullanılır: SIRS (eski ama hassas) ve qSOFA (yeni, özgül)
1-SIRS (Systemic Inflammatory Response Syndrome) Tanı Kriterleri (≥2 olması yeterli)
| Kriter | Değer |
|---|---|
| Ateş | >38°C veya <36°C |
| Kalp hızı | >90/dk |
| Solunum | >20/dk veya PaCO₂ <32 mmHg |
| Lökosit | >12.000 / <4.000 veya %10 band |
SIRS = inflamasyon göstergesi (spesifik değil)
qSOFA (Quick SOFA) Tanı Kriterleri (≥2 yüksek risk)
| Kriter | Değer |
|---|---|
| Solunum sayısı | ≥22/dk |
| Mental durum | GKS <15 |
| Sistolik TA | ≤100 mmHg |
qSOFA = kötü prognoz göstergesi
SIRS ve qSOFA Karşılaştırma
| Özellik | SIRS | qSOFA |
|---|---|---|
| Amaç | Erken tarama | Mortalite riski |
| Duyarlılık | Yüksek | Düşük |
| Özgüllük | Düşük | Yüksek |
| Kullanım | Acil tarama | Servis/yoğun bakım |
| Organ disfonksiyonu | Yok | Var (dolaylı) |
| Parametre sayısı | 4 | 3 |
| Klinik değer | Enfeksiyon + inflamasyon | Sepsis riski |
Sepsis Tanımı (Sepsis-3); Enfeksiyon + SOFA skorunda ≥2 artış
qSOFA burada: Tarama aracıdır. Tanı koydurmaz
Klinik Kullanım Algoritması
Hasta → enfeksiyon şüphesi
↓
qSOFA ≥2 → yüksek risk → hızlı müdahale
↓
SOFA skoruna bak
↓
≥2 → SEPSİS
SIRS’ın Önemi (Sınav Tuzağı)
SIRS hala TUS’ta sorulabilir. Ama güncel klinikte; SIRS = sepsis tanısı, Sepsis = SOFA ≥2
TUS Ezberi******************
SIRS → hassas ama spesifik değil
qSOFA → spesifik ama hassas değil
SOFA → tanı koydurur
Kritik Fark
| Soru tipi | Doğru yaklaşım |
|---|---|
| Erken inflamasyon | SIRS |
| Kötü prognoz | qSOFA |
| Kesin sepsis tanısı | SOFA |
Klinik İpucu
- qSOFA ≥2 → mortalite ↑
- Hipotansiyon + mental değişiklik → alarm
Quick sofa da kullanılan kriterler ve “0”skor değerleri
1. Pa/FiO;>400
2. Trombositler;>150
3. KC, Billurubin;<1.2-<20
4. Hipotansiyon; yok
5. MSS Glasgow; 15
6. Renal Kreatinin;<1.2-<110
QUICK SOFA KRİTERLERİ;
Solunum sayısı ≥ 22/dk,
Sistolik kan basıncı ≤ 100mmhg,
Mental durum değişikliği (GKS < 13) olup,
QUICK SOFA ≥ 2 pozitif ise sepsise bağlı kötü sonlanım olacaktır. SOFA>5 ise mortalite yüksektir.
Önceden enfeksiyonu bilinmeyen hastalarda pozitif QUICK SOFA kriteri varsa enfeksiyonu düşündürmelidir.
YBÜ’de SIRS’a göre hastane içi mortaliteyi öngörmede QUICK SOFA daha başarılıdır.
Quick Sofa Kriterleri; aslında sepsis için kullanılan kriterlerdir.
1- Mental durum değişikliklerine bakmak için glaskow koma skoru kullanılır ve burada 13 puan’ın altı 1 puandır.
2- Solunum sayısının dakikada 22’den fazla olması
3- Sistolik kan basıncının 100 mm Hg ve daha da aşağında olmasıdır.
Her kriter 1 puandır. 1 ve daha üstü puan sepsis’dir.
Eğer 2 puan ve üzerinde ise mortalite olasılığı artmıştır.