Fosfokreatin , kreatin fosfat ( CP ) veya PCr ( Pcr ) olarak da bilinen, iskelet kası , miyokard ve beyinde hücrenin enerji birimi olan adenozin trifosfatı (ATP) geri dönüştürmek için hızla harekete geçirilebilen yüksek enerjili fosfat rezervi görevi gören fosforlanmış bir kreatin formudur .
Böbreklerde, AGAT enzimi iki amino asidi ( arginin ve glisin ) guanidinoasetata (glikozamin veya GAA olarak da adlandırılır) dönüştürür ve bu daha sonra kan yoluyla karaciğere taşınır. GAMT enzimi , metiyonin amino asidinden GAA’ya bir metil grubu ekleyerek fosforlanmamış kreatin oluşturur. Bu daha sonra karaciğer tarafından kana salınır ve esas olarak kas hücrelerine (vücuttaki kreatinin %95’i kaslardadır) ve daha az oranda beyne, kalbe ve pankreasa gider. Hücrelerin içine girdikten sonra, kreatin kinaz enzim kompleksi tarafından fosfokreatine dönüştürülür .
Fosfokreatin, adenozin difosfatı (ADP) adenozin trifosfata (ATP) dönüştürmek için fosfat grubunu bağışlayabilir . Bu süreç, tüm omurgalıların biyolojik enerji sistemlerinin önemli bir bileşenidir. Örneğin, insan vücudu günde sadece 250 gram ATP üretirken, kreatin fosfat yoluyla her gün vücut ağırlığının tamamı kadar ATP’yi geri dönüştürür.
Fosfokreatin, kreatinine parçalanabilir ve daha sonra idrarla atılır. 70 kg ağırlığındaki bir erkekte yaklaşık 120 g kreatin bulunur; bunun %40’ı fosforlanmamış formda, %60’ı ise kreatin fosfat formundadır. Bu miktarın %1-2’si her gün kreatinin olarak parçalanır ve atılır.
Fosfokreatin, dünyanın bazı bölgelerindeki hastanelerde kardiyovasküler sorunlar için Neoton adı altında intravenöz olarak kullanılmaktadır ve kontrollü bir madde olmadığı için bazı profesyonel sporcular tarafından da kullanılmaktadır.
Fosfokreatin, maksimum kas eforunun ilk beş ila sekiz saniyesinde anaerobik olarak ADP’ye bir fosfat grubu vererek ATP oluşturabilir . Tersine, düşük efor döneminde fazla ATP, kreatini tekrar fosfokreatine dönüştürmek için kullanılabilir.
Kreatinin geri dönüşümlü fosforilasyonu (yani hem ileri hem de geri reaksiyon) çeşitli kreatin kinazlar tarafından katalize edilir. Kan plazmasında kreatin kinaz ( CK-MB , kreatin kinaz miyokard bandı) bulunması doku hasarının göstergesidir ve miyokard enfarktüsünün teşhisinde kullanılır.
Hücrenin dinlenme sırasında fazla ATP’den fosfokreatin üretme yeteneği ve yoğun aktivite sırasında ATP’nin hızlı yenilenmesi için fosfokreatin kullanması, ATP konsantrasyonu için mekansal ve zamansal bir tampon görevi görür. Başka bir deyişle, fosfokreatin, eşlenik bir reaksiyonda yüksek enerjili bir rezerv görevi görür; fosfat grubunun verilmesinden açığa çıkan enerji, diğer bileşiği (bu durumda ATP’yi) yenilemek için kullanılır. Fosfokreatin, kas ve beyin gibi yüksek ve dalgalanan enerji taleplerine sahip dokularda özellikle önemli bir rol oynar.
Kasların kasılmasında normalden fazla enerjiye ihtiyaç olan durumlarda ATP sentezini sağlayan madde hangisidir?
A) Üridin trifosiat
B) Guanozin trifosfat
C) Fosfokreatin ***
D) 3-Fosfogiiserat
E) Fosfatidilkolin
Cevap:C
Kasın kasılma gevşeme döngüsü için gerekli ATP; glikoliz, oksidatif fosforilasyon, kreatin fosfat veya
iki ADP molekülü tarafından üretilebilir.
ATP; Yavaş çalışan kaslarda oksidatif fosforilasyondan, hızlı çalışan kaslarda ise başlıca glikotizden elde edilir.Kreatin fosfat derhal kullanılabilirliği olan yüksek enerjili bir fosfat sağlayarak ATP’nin süratle tüketimini engeller, bunu da ADP’den tekrar ATP sentezleterek sağlar.
Fosfokreatin (Kreatin Fosfat) Sistemi
Kaslar kasılmaya başladığında, hücredeki mevcut ATP saniyeler içinde tükenir. Bu durumda, ATP’yi en hızlı şekilde yeniden sentezlemek için Fosfagen Sistemi devreye girer.
Mekanizma: Fosfokreatin, yapısındaki yüksek enerjili fosfat grubunu Kreatin Kinaz enzimi aracılığıyla doğrudan ADP molekülüne aktarır.
Sonuç: Bu reaksiyon sonucunda çok hızlı bir şekilde yeni ATP ve Kreatin oluşur.
Önemi: Bu sistem, özellikle 10-15 saniye süren patlayıcı güç gerektiren aktivitelerde (örneğin 100 metre koşusu veya ağır bir yük kaldırma) temel enerji kaynağıdır.