1-Temiz yaralar: Enfeksiyon riski %1-2 dir. Örnek; GİS, GÜS ve solunum yolları açılmaz
2-Temiz kontamine yaralar: Enfeksiyon Riski % 3-10 dur. Örnekler, GİS, GÜS yada solunum yollarının kontrollü olarak açıldığı, minimal kontamine olan ameliyatlar
3-Kontamine yaralar: Enfeksiyon riski %10-20 dir. Örnekler; Açık, travmatik yaralar, Cerrahi teknikte majör bozulma ile karekterizedir.
4-Kirli yaralar: Enfeksiyon riski %40-50 dir. Cerrahi insizyondan önce gelişmiş pürülan enfeksiyon varlığı, karın içinde gaita varlığı şeklinde ifade edilebilir. Örnekler; Perforasyon, intraabdominal apse…
KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Sınıf | Tanım | Örnek | Enfeksiyon Riski |
|---|---|---|---|
| Temiz | GİS, GÜS, solunum yolu açılmaz | Herni, tiroidektomi | %1–2 |
| Temiz-kontamine | Kontrollü olarak GİS, GÜS, solunum yolu açılır | Elektif kolesistektomi | %3–10 |
| Kontamine | Travmatik açık yara, majör teknik bozulma | Kolon yaralanması | %10–20 |
| Kirli | Önceden enfeksiyon var | Perforasyon, apse | %40–50 |
| Sınıf | Tanım ve Özellikler | Klinik Örnekler | Yönetim / Profilaksi |
| 1. Temiz (Clean) | Travma yok, inflamasyon yok. Steril teknik tam uygulanır. İç organ boşluklarına girilmez. | Fıtık onarımı, Meme biyopsisi, Tiroidektomi. | Genellikle profilaksi gerekmez (protez yoksa). |
| 2. Temiz-Kontamine | GİS, GÜS veya solunum yollarına kontrollü girilir. Belirgin dökülme/kontaminasyon yoktur. | Elektif Kolesistektomi, Apandektomi (perfore olmayan), Histerektomi. | Tek doz preoperatif profilaksi önerilir. |
| 3. Kontamine | Akut non-pürülan inflamasyon var. İçi boş organlardan belirgin içerik sızıntısı olmuştur. | Açık kırıklar (taze), Delici yaralanmalar, Safra veya dışkı sızıntısı. | Profilaksi şarttır, tedaviye dönüşebilir. |
| 4. Kirli (Dirty) | Ameliyat öncesi enfeksiyon/apse zaten mevcuttur. Cansız (nekrotik) dokular ve yabancı cisimler vardır. | Perfore apandisit, Divertikülit rüptürü, Gazlı gangren. | Tedavi edici (terapötik) antibiyotik kullanımı. |
Kritik Klinik Notlar
- Zamanlama Faktörü: Travmatik bir yara ilk 4-6 saat içinde “Kontamine” kabul edilirken, bu süreden sonra debridman yapılmamışsa “Kirli/Enfekte” sınıfına geçer.
- Teknik Hatalar: Ameliyat sırasında cerrahi eldivenin delinmesi veya steril sahada majör bir bozulma olması, yarayı bir üst sınıfa (örneğin Temiz’den Temiz-Kontamine’ye) taşır.
- İmplant Varlığı: Temiz bir yarada (Sınıf 1) vücuda protez, greft veya ağ (mesh) yerleştiriliyorsa, enfeksiyon riski düşük olsa da sonuçları yıkıcı olacağı için profilaksi mutlaka yapılır.
Enfeksiyonu Önleme: “Bundan Sonra Ne Yapılır?”
Yaranın sınıfı belirlendikten sonra cerrahi ekip şunlara odaklanır:
- Deri Hazırlığı: %2’lik klorheksidin glukonat kullanımı.
- Normotermi: Hastanın vücut ısısını 36°C’nin üzerinde tutmak (bağışıklık hücrelerinin çalışması için).
- Glukoz Kontrolü: Kan şekerinin 180 mg/dL’nin altında tutulması (özellikle diyabetiklerde yara iyileşmesi için).