Akut faz reaktanı olan C reaktif proteinin çözünebilen patern tanıyan reseptörü aşağıdakilerden hangisidir?
A) Toll benzeri reseptör 1
B) Fikolinler
C) Pentraksinler***
D) C tipi lektin
E) Çöpçü reseptörler
Çözünür patern tanıyan reseptörler Plazma ve alveollerde bulunurlar.
Bu moleküller, antikorlar sahneye çıkmadan çok önce mikropları işaretleme (opsonizasyon) ve yok etme (kompleman aktivasyonu) görevini üstlenirler.
1-Pentraksinler: CRP ve serum amiloidP (SAP). Farklı bakteri ve mantarlara mikrobiyal fosforil kolin ve fosfatidil etanolamin ligantları ile bağlanır. CRP, IgG Fc reseptörüne bağlanarak opsonin gibi görev yapar ve C1q’ya bağlanarak kompleman sistemini klasik yoldan aktive eder.
2-Kollektinler: Mannoz bağlı lektin ve surfaktan protein A ve D
3-Fikolinler: Gram pozitif bakterilerde lipoteikoik asit ve N- asetilglukozamin
KARŞILAŞTIRMA TABLOSU
| Aile | Üyeler | Tanıdığı Ligand | Kompleman Aktivasyonu | Klinik Not |
|---|---|---|---|---|
| Pentraksinler | CRP, SAP | Fosforilkolin, fosfatidiletanolamin | Klasik yol (C1q) | Akut faz yanıtı |
| Kollektinler | MBL, SP-A, SP-D | Mannoz, fukoz | Lektin yolu (MASP) | MBL eksikliği → enfeksiyon |
| Fikolinler | L-, M-, H-fikolin | N-asetilglukozamin, LTA | Lektin yolu | Gram+ tanıma |
1. Pentraksinler (Kısa Pentraksinler)
Belirttiğiniz gibi CRP ve SAP bu grubun en bilinen üyeleridir.
- CRP (C-Reaktif Protein): Karaciğerde IL-6 etkisiyle sentezlenen klasik bir akut faz reaktanıdır. Pnömokokların ( S. pneumoniae ) hücre duvarındaki C-polisakkaritine bağlandığı için bu ismi almıştır.
- Mekanizma: CRP sadece bir işaretçi değildir; C1q‘ya bağlanarak klasik kompleman yolunu aktive etmesi, antikorun (IgG) yaptığı işi “antikor olmadan” yapabildiğini gösterir.
2. Kollektinler (Kollajen Benzeri Lektinler)
Bu proteinler, kalsiyum bağımlı (C-tipi) lektin alanları ile şeker yapılarına bağlanırlar.
- MBL (Mannoz Bağlı Lektin): Mikropların yüzeyindeki mannoz ve fruktoz kalıntılarını tanır. En kritik özelliği, Lektin Yolu üzerinden kompleman sistemini aktive etmesidir (MASP-1 ve MASP-2 proteazları aracılığıyla).
- SP-A ve SP-D (Sürfaktan Proteinler): Alveollerde bulunurlar. Akciğerdeki mikropların opsonize edilmesini ve alveolar makrofajlar tarafından yutulmasını sağlarlar.
3. Fikolinler
Kollektinlere yapısal olarak benzerler ancak şeker tanıma kısımları “fibrinojen benzeri” bir alandır.
- Hedef: Belirttiğiniz gibi özellikle Gram (+) bakterilerin hücre duvarındaki Lipoteikoik asit ve N-asetilglukozamin (GlcNAc) yapılarına bağlanırlar.
- Fonksiyon: Tıpkı MBL gibi, kompleman sisteminin lektin yolunu tetikleyebilirler.
Özet Karşılaştırma Tablosu
| Protein Grubu | Tanıdığı Ana Yapı | Temel Fonksiyon |
| Pentraksin (CRP) | Fosforilkolin | Klasik Yol (C1q) Aktivasyonu, Opsonizasyon |
| Kollektin (MBL) | Mannoz / Fruktoz | Lektin Yolu Aktivasyonu, Opsonizasyon |
| Fikolin | N-asetilglukozamin | Lektin Yolu Aktivasyonu |
Neden Önemli?
Bu moleküllerin eksikliği (örneğin MBL eksikliği), özellikle çocukluk döneminde tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonlarına yatkınlık yaratır. Çünkü vücut, antikor üretilene kadar geçen o kritik 4-7 günlük sürede savunmasız kalır.