Epigenetik modifikasyonlar

Aşağıdakilerden hangisi epigenetik modifikasyonların bir örneği değildir?

A) Histon metilasyonu
B) Histon asetilasyonu
C) DNA polimorfizmi
D) Kromozom yeniden düzenlenmesi
E) Histon fosforilasyonu

CEVAP: C

EPİGENETİK MODİFİKASYONLAR
DNA metilasyonu
Histon metilasyonu
Histon asetilasyonu
Histon fosforilasyonu
Kromozom remodelling ( yeniden düzenlenme)

Epigenetik, DNA dizisinde herhangi bir değişiklik olmaksızın, gen ifadesinin (genlerin çalışıp çalışmaması) kalıtsal olarak değişmesidir. Yani kitabın metni aynı kalır, ancak hangi sayfaların okunup hangilerinin “mühürleneceğine” bu modifikasyonlar karar verir.

İşte en temel epigenetik mekanizmalar:

1. DNA Metilasyonu

Genellikle gen ifadesini susturan (silencing) bir mekanizmadır.

• İşleyiş: DNA’daki sitozin bazlarına (özellikle CpG adacıklarında) bir metil ($-CH_3$) grubu eklenir.
• Sonuç: Metillenen bölgeye transkripsiyon faktörleri bağlanamaz ve gen “kapatılır”.
• Klinik Önem: Kanser hücrelerinde tümör baskılayıcı genlerin aşırı metillenerek susturulduğu sıkça görülür.

2. Histon Modifikasyonları

DNA’nın üzerine sarıldığı “makaralar” olan histon proteinlerinin kimyasal değişimidir.

• Asetilasyon: Histon kuyruklarına asetil grubu eklenmesi, DNA’nın gevşemesini (eukromatin) sağlar ve gen ifadesini artırır.
• Metilasyon: Histon metilasyonu, metillenen amino asit bölgesine göre geni hem aktive edebilir hem de susturabilir.
• Diğerleri: Fosforilasyon, ubikitinizasyon ve sumoilasyon gibi işlemler de kromatin yapısını değiştirir.

3. Non-coding RNA’lar (ncRNA)

Protein sentezlemeyen ancak gen kontrolünde rol alan RNA molekülleridir (örneğin miRNA ve siRNA).

• İşleyiş: mRNA’ya bağlanarak onun protein sentezini engellerler veya mRNA’nın yıkılmasına neden olurlar.

Epigenetik ve Klinik İlişkiler