RİKETSİYA VE BENZERİ AJANLAR TABLO
TAKSONOMİK GRUPLAMA
| Grup | Ajanlar |
|---|
| Benekli Ateş Grubu (Spotted Fever Group) | R. rickettsii, R. conorii, R. akari |
| Tifüs Grubu | R. prowazekii, R. typhi |
| Transisyonel Grup | R. felis |
| Orientia | O. tsutsugamushi |
| Benzeri Hücre İçi Ajanlar | Ehrlichia, Anaplasma, Coxiella |
GENEL ÖZELLİKLER
| Özellik | Rickettsia | Orientia | Ehrlichia/Anaplasma | Coxiella |
|---|
| Gram | Gram (-) zayıf | Gram (-) | Gram (-) | Gram (-) |
| Hücre içi | Zorunlu | Zorunlu | Zorunlu | Zorunlu |
| Hedef hücre | Endotel | Endotel | Lökosit | Makrofaj |
| Hücre içi yer | Sitoplazma | Sitoplazma | Fagosom | Fagolizozom |
| Kültür | Zor | Çok zor | Zor | Hücre kültürü |
| Tedavi | Doksisiklin | Doksisiklin | Doksisiklin | Doksisiklin |
1-SPOTTED FEVER GROUP (Benekli Ateşler)
| Özellik | R. rickettsii | R. conorii | R. akari |
|---|
| Hastalık | Kayalık Dağlar benekli ateşi | Akdeniz benekli ateşi | Riketsiya çiçeği |
| Vektör | Kene | Kene | Akar |
| Rezervuar | Kemirgen | Köpek | Kemirgen |
| Döküntü | Avuç içi–ayak tabanı | Gövde → perifer | Lokal eskar |
| Mortalite | %10–25 | Düşük | Çok düşük |
| Patoloji | Vaskülit | Vaskülit | Vaskülit |
2-TİFÜS GRUBU
| Özellik | R. prowazekii | R. typhi |
|---|
| Hastalık | Epidemik tifüs | Endemik (fare) tifüsü |
| Vektör | Vücut biti | Pire |
| Rezervuar | İnsan | Fare |
| Döküntü | Gövde → perifere | Gövde |
| Brill-Zinsser | ✔ | ❌ |
| Mortalite | Yüksek | Düşük |
3-ORIENTIA TSUTSUGAMUSHI
| Özellik | Scrub Typhus |
|---|
| Vektör | Chigger (akar larvası) |
| Bölge | Asya |
| Eskar | Sık |
| Mortalite | %1–15 |
| Komplikasyon | ARDS, ensefalit |
4-BENZER AJANLAR
a-Ehrlichia / Anaplasma
| Özellik | Ehrlichia | Anaplasma |
|---|
| Hücre | Monosit | Nötrofil |
| İnklüzyon | Morula | Morula |
| Döküntü | Az | Az |
| Lökopeni | ✔ | ✔ |
| Trombosito | ✔ | ✔ |
Ehrlichia ve. Anaplasma
Her ikisi de Lökopeni ve Trombositopeni yapar; temel fark tutulan hücredir:
Ehrlichia: Monositleri tutar (HME – Human Monocytic Ehrlichiosis).
Anaplasma: Nötrofilleri tutar (HGA – Human Granulocytic Anaplasmosis).
Ortak Özellik: Hücre içinde Morula (üzüm salkımı benzeri inklüzyon) izlenir.
b-Coxiella burnetii (Q Ateşi)
| Özellik | Q Ateşi |
|---|
| Bulaş | Aerosol (vektör yok) |
| Kaynak | Çiftlik hayvanı |
| Granülom | “Donut granuloma” |
| Kronik | Endokardit |
| Kültür | Yapılmaz (yüksek bulaşıcı) |
Patoloji: Karaciğerde tipik “Donut granuloma” (fibrinoid ring).
Kronik Form: En sık Kültür Negatif Endokardit etkenidir.
Laboratuvar: Çok bulaşıcı olduğu için rutin kültür yapılmaz (Biosafety Level 3).
PATOGENEZ KARŞILAŞTIRMA
| Mekanizma | Rickettsia | Ehrlichia | Coxiella |
|---|
| Vaskülit | ✔ | ❌ | ❌ |
| Sitokin fırtınası | ✔ | Orta | ✔ |
| DIC | Ağır vakada | Nadiren | Nadiren |
LAB BULGULARI
| Bulgular | Rickettsia | Ehrlichia | Coxiella |
|---|
| Trombositopeni | ✔ | ✔ | ± |
| Lökopeni | ± | ✔ | ± |
| AST/ALT artışı | ✔ | ✔ | ✔ |
| Seroloji | IFA | IFA | Faz I–II antiko |
DİFERANSİYEL TANI ANAHTARI
| Klinik İpucu | Olası Ajan |
|---|
| Avuç içi–ayak tabanı döküntü | R. rickettsii |
| Eskar + Asya | O. tsutsugamushi |
| Lökopeni + morula | Ehrlichia |
| Çiftlik + aerosol + endokardit | Coxiella |
TEDAVİ
İlk tercih → DOKSİSİKLİN
- Gebe hariç hemen başlanır
- Tanı beklenmez
Alternatif:
EZBER ALGORİTMASI
- Endotel tutulumu + vaskülit → Rickettsia
- Morula → Ehrlichia
- Donut granuloma → Coxiella
- Eskar → Scrub typhus