Folik Asit (Vitamin B9) – Tek Karbon Metabolizması

Temel Rol

Tek-karbon (C1) metabolizmasının anahtarıdır. Pürin sentezi ve timin (dTMP) biyosentezi için zorunlu, DNA sentezi ve hücre bölünmesi için kritiktir

“Folik asit DNA sentezi için gereklidir; özellikle timin sentezi folata bağımlıdır.”

Biyolojik Aktif Form

• Tetrahidrofolik asit (THF)
  (Folik asidin aktif şekli)

THF’nin Taşıdığı C1 Birimleri

THF, aktifleşmiş tek karbon gruplarının taşıyıcısıdır:

• Metil (–CH₃)
• Metilen (–CH₂–)
• Metenil (–CH=)
• Formil (–CHO)
• Formimino (–CH=NH)

“THF = C1 taşıyıcı taksi”

Folik Asidin Kullanıldığı BAŞLICA REAKSİYONLAR

1) Glisin ↔ Serin dönüşümü

• Serin hidroksimetil transferaz
• 5,10-metilen-THF kullanılır

2) Histidin katabolizması

• FIGLU → Glutamat
• THF eksikliğinde FIGLU ↑ (idrar)

“Folik asit eksikliğinde idrarda artan metabolit?” → FIGLU

3) dUMP → dTMP dönüşümü

• Timidilat sentaz
• 5,10-metilen-THF → DHF olur

Timin sentezi folata BAĞIMLIDIR
→ DNA sentezi bozulur → megaloblastik anemi

4) Homocysteine → Methionine

• 5-metil-THF
• Vitamin B12 bağımlı (metiyonin sentaz)
• Folat eksikliğinde homosistein ↑
• Metilmalonik asit NORMAL (B12’den ayırır)

5) Pürin sentezi

• C2 ve C8 karbonları THF’den gelir

Klinik–Farmakolojik Bağlantılar

Folat Eksikliği

• Megaloblastik anemi
• Homosistein ↑
• Nöral tüp defekti (gebelikte!)

Folat Antagonistleri

Leukovorin (folinik asit) → metotreksat kurtarma

Folat ve B12 karşılaştırması

Tek Satırlık Ezberler

• “THF = C1 taşıyıcı”
• “dUMP → dTMP = folat şart”
• “FIGLU ↑ → folat eksikliği”
• “Homosistein ↑, MMA normal → folat”