| Özellik | Bosentan | Ambrisentan | Macitentan |
|---|---|---|---|
| Reseptör Etkisi | ETA + ETB antagonisti | Selektif ETA antagonisti | ETA + ETB antagonisti |
| Selektivite | Non-selektif | ETA-selektif | Fonksiyonel olarak ETA ağırlıklı |
| Endotelin-1 Etkisi | Vazokonstriksiyonu ↓ | Vazokonstriksiyonu ↓ | Vazokonstriksiyonu ↓ |
| Ana Endikasyon | Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon (PAH, WHO Grup 1) | PAH (WHO Grup 1) | PAH (WHO Grup 1) |
| Klinik Avantaj | İlk jenerasyon, güçlü | Daha az hepatotoksisite | Daha uzun etki, daha az yan etki |
| Hepatotoksisite | ⚠️ Belirgin (AST/ALT ↑) | ⚠️ Daha az | ⚠️ Minimal |
| Anemi Riski | Var | Var | Daha belirgin |
| Ödem | Var | Var | Var |
| Teratojenite | Var (kontrendike) | Var (kontrendike) | Var (kontrendike) |
| Gebelik | ❌ | ❌ | ❌ |
| CYP Etkileşimi | CYP3A4 ve CYP2C9 indükleyici | Minimal | Minimal |
| Oral Kontraseptif Etki | Etkisini azaltır | Etkilemez | Etkilemez |
| Yarı Ömür | ~5 saat | ~15 saat | ~16 saat (aktif metabolit daha uzun) |
| Günlük Dozlama | Günde 2 kez | Günde 1 kez | Günde 1 kez |
| FDA Onay Yılı | 2001 | 2007 | 2013 |
| TUS’ta Ayırt Edici İpucu | ↑ AST/ALT + CYP indüksiyonu | ETA selektivitesi | En yeni + en güvenli ERA |
Klinik İpuçları
Endotelin Fizyolojisi
- ETA reseptörü → Vazokonstriksiyon + düz kas proliferasyonu
- ETB reseptörü → Endotelin klirensi + NO & prostasiklin salınımı; Bu yüzden ETA selektif blokaj (Ambrisentan) teorik olarak daha avantajlıdır.
ERA – PAH Tedavi Algoritmasındaki Yeri
- WHO Grup 1 PAH
- Monoterapi veya PDE-5 inhibitörleri (Sildenafil, Tadalafil) yada Prostasiklin analogları ile kombinasyon
———————-
Dört ana türde ERA (Çevresel Etki Değerlendirmesi) mevcuttur:
1-Hem endotelin A (ET A ) hem de B reseptörlerini (ET B ) eşit etkileyen çift (dual) etkili ET reseptör antagonistleri; Aprocitentan, Bosentan, Masitentan, Tezosentan, Feloprentan
2-Sadece Endotelin A reseptörlerini etkileyen seçici ET A reseptör antagonistleri: Sitaksentan , Ambrisentan , Atrasentan, Sparsentan, Zibotentan, Avosentan, Edonentan, Klazosentan, Fandosentan
3-Endotelin A reseptörlerini daha fazla etkileyen Dual etkili ET reseptör antagonistleri: Macitentan , Ambrisentan ve Bosentan esas olarak pulmoner arteriyel hipertansiyon tedavisinde kullanılırken, atrasentan deneysel bir kanser ilacıdır.
4- Diğer (sıralanmamış) örnekler şunlardır: Enrasentan
——————-
1. Seçici Olmayan (Dual) Antagonistler
Hem ET-A hem de ET-B reseptörlerini birlikte bloke ederler.
- Bosentan: Bu sınıftaki ilk onaylanmış oral ilaçtır.
- Masitentan: Bosentan’a göre doku tutulumu daha yüksek olan ve daha yeni nesil bir dual antagonisttir.
2. Seçici Antagonistler
Yüksek oranda ET-A reseptörlerine bağlanmayı tercih ederler. $ET_A$ reseptörleri damar düz kasında bulunur ve vazokonstriksiyondan sorumludur. $ET_B$ reseptörlerinin ise (vazodilatasyon yapıcı etkileri nedeniyle) korunması amaçlanır.
- Ambrisentan: ET_A reseptörlerine karşı yüksek seçicilik gösterir.
- Sitaksentan: (Karaciğer toksisitesi nedeniyle birçok ülkede piyasadan çekilmiştir).
Karşılaştırma Tablosu
| İlaç Adı | Reseptör Hedefi | Özellik |
| Bosentan | ET-A / ET-B (Dual) | Günde iki kez kullanılır, karaciğer enzimleri takip edilmelidir. |
| Masitentan | ET-A / ET-B (Dual) | Günde tek doz, reseptöre bağlanma süresi daha uzundur. |
| Ambrisentan | ET-A (Seçici) | Günde tek doz, düşük etkileşim potansiyeli. |
Klinik Önem
Bu ilaç grubu teratojeniktir (gebelikte kesinlikle kullanılmaz) ve genellikle karaciğer fonksiyon testlerinin düzenli izlenmesini gerektirir.
TUS Tuzakları
- Bosentan + oral kontraseptif = gebelik riski
- Gebelikte tüm ERA’lar kontrendike
- AST/ALT yüksekliği → ilk akla Bosentan
- Yeni jenerasyon, daha az yan etki → Macitentan
Kısa Ezber Şeması
Bosentan = İlk + Karaciğer
Ambrisentan = ETA selektif
Macitentan = Modern + Güvenli