1. IGF-1 (İnsülin Benzeri Büyüme Faktörü-1)
- GH’nin En Güvenilir Göstergesi: $\text{GH}$’nin etkilerinin çoğu karaciğer ve diğer dokularda IGF-1 üretimini uyarmasıyla gerçekleşir (Somatomedin hipotezi).
- Mekanizma: $\text{GH}$, hipofiz bezinden salgılandıktan sonra karaciğere ulaşır ve $\text{IGF-1}$ sentezini tetikler.
- Klinik Önemi:
- $\text{GH}$ kanda pulsatil (dalgacıklar halinde ve düzensiz) salgılandığı için, tek bir $\text{GH}$ ölçümü güvenilir değildir.
- Ancak $\text{IGF-1}$, kanda stabil (sabit) seviyelerde bulunduğu ve $\text{GH}$’nin son 24 saatlik ortalama salınımını yansıttığı için, bir hastanın GH durumunu değerlendirmede (eksiklik veya fazlalık) en güvenilir biyobelirteç olarak kabul edilir.
2. IGFBP-3 (IGF Bağlayıcı Protein-3)
- Görevi: $\text{IGF-1}$’in kanda taşınmasında ve yarı ömrünün uzatılmasında en önemli rolü oynayan taşıyıcı proteindir. Kanda dolaşan $\text{IGF-1}$’in büyük bir kısmı (yaklaşık %80-90’ı) $\text{IGFBP-3}$’e bağlıdır.
- GH ile İlişkisi: $\text{IGFBP-3}$’ün sentezi de tıpkı $\text{IGF-1}$ gibi GH’ye bağımlıdır. $\text{GH}$ seviyesi düştüğünde $\text{IGFBP-3}$ de düşer; $\text{GH}$ seviyesi yükseldiğinde $\text{IGFBP-3}$ de yükselir.
- Klinik Önemi:
- GH Eksikliği/Fazlalığı Tespiti: Hem $\text{IGF-1}$ hem de $\text{IGFBP-3}$’ün birlikte ölçülmesi, özellikle $\text{GH}$ eksikliği veya fazlalığı (akromegali) gibi durumların tanısında tanısal duyarlılığı artırır.
- Çocuklarda Tanı: Özellikle çocuklarda $\text{GH}$ eksikliğinden şüphelenildiğinde, $\text{IGF-1}$ ve $\text{IGFBP-3}$ seviyelerinin yaşa göre normalin altında olması, tanıyı destekler.
Özet
| Belirteç | Rolü | Klinik Değer |
| IGF-1 | GH’nin doğrudan hücresel ve metabolik etkilerini yansıtan ana aracı. | GH salınımının en güvenilir göstergesi (ortalama 24 saatlik GH seviyesini yansıtır). |
| IGFBP-3 | $\text{IGF-1}$’i kanda taşır ve yarı ömrünü uzatır. Sentezi GH’ye bağımlıdır. | GH fazlalığı/eksikliği durumlarında $\text{IGF-1}$ ile birlikte bakılarak tanısal kesinliği artırır. |
Bu aks, endokrinolojide büyüme bozukluklarının, hipofiz fonksiyon bozukluklarının ve akromegali gibi hastalıkların teşhis ve tedavisini yönetmede merkezi öneme sahiptir.