1-Sennosid B
Antrakinon türevi bitkisel stimülan laksatif
Kaynak: Senna alexandrina (sinameki)
Prodrug moleküldür
Sennosid A/B kolon bakterileri tarafından rhein-anthrone adlı aktif aglikona dönüştürülmeden etki göstermez.
Etki Mekanizması
1.Kolon mukozasında peristaltizmi artırır. Myenterik pleksusta lokal sinir uçları uyarılır.
2.Sıvı sekresyonunu artırır. Cl⁻ ve su sekresyonu ↑
3.Su–elektrolit geri emilimini azaltır
Etki Başlangıcı; 8–12 saat (oral). Aktive olmak için bakteriyel hidroliz gerekir.
2-Bisakodil
Difenil metan türevi sentetik stimülan laksatif
Prodrug moleküldür bağırsakta aktifleşir.
Bisakodil, bağırsak mukozasında deasetilasyona uğrayarak aktif metabolitine dönüşür.
Etki Mekanizması
1.Enterik sinir sisteminde kolon motilitesini uyarır
2.Mukozal su–elektrolit sekresyonunu artırır
3.Kolon içine sıvı çekilmesini sağlar
Etki Başlangıcı; 6–12 saat (oral) 15–60 dakika (rektal supozituvar)
Her iki ilaç da uzun süreli kullanılırsa katartik kolon yapabilir.
Katartik kolon (Cathartic Colon)
Uzun süre ve kronik stimülan laksatif kullanımı sonucunda gelişen, kolonun yapısal ve fonksiyonel olarak bozulan bir durumudur. Özellikle senna (sennosid A/B), bisakodil, phenolphthalein gibi uyarıcı laksatiflerin aylar–yıllar süren kötüye kullanımına bağlı ortaya çıkar.
Katartik kolon, Stimülan laksatiflerin kronik kullanımına bağlı kolonun atonik, genişlemiş ve haustrasyonlarını kaybetmiş hale gelmesi.
Bu durumda kolon uzar, genişler (dilatasyon), haustralar kaybolur, peristaltik yanıt azalır, atrofik ve fonksiyonel olarak tembel hale gelir
Kabızlık daha da kötüleşir, birey laksatif almadan dışkılayamaz duruma gelir.
Katartik kolonun temel mekanizması enterik sinir sisteminin hasarıdır:
A) Myenterik pleksus dejenerasyonu; Auerbach pleksusundaki nöronlar azalır ve motilite düşer. Kolon adeta “felçli veya tembel” hale gelir
B) Uzamış sıvı-elektrolit sekresyonu; Stimülan laksatifler sürekli Cl⁻ sekresyonu ↑, Na⁺ & su emilimi ↓
ve Kolon duvarında irritasyon ile nörodejenerasyona neden olur.
C) Yapısal değişiklikler; Haustraların silinmesi, Kolon segmentlerinin tüp şeklini alması ve Kolonun ışımasının genişlemesi (radyolojik bulgu)
Elektrolit bozuklukları (özellikle hipokalemi) yapabilir
Baryumlu kolon grafisi: Haustra kaybı, “Lead-pipe colon” görünümü (ülseratif kolitle karışabilir) ve Yaygın dilatasyon
Kolonoskopi / Patoloji: Çoğu hastada eşlik eden melanosis coli, Mukozada pigmente makrofajlar (lipofuscin benzeri pigment)
Geri dönüşü en çok melanosis coli için geçerlidir (haftalar–aylar içinde kaybolabilir)
Tedavi
1.Stimülan laksatiflerin tamamen bırakılması
2.Osmotik laksatiflere geçiş: Laktüloz, PEG (makrogol)
3.Motiliteyi artıran ajanlar: prukaloprid, tegaserod
4.Diyet lif artırımı
5.Elektrolit dengesinin düzeltilmesi
6.Nadir durumlarda cerrahi (şiddetli megakolon)