Posttetanik fasilitasyon (PTF), bir sinapsta (nöronlar arası bağlantı noktasında) yüksek frekanslı ve kısa süreli uyarı serisi (tetanik uyarı) uygulandıktan sonra, o sinapsta oluşan sonraki tek bir uyarının yarattığı postsinaptik potansiyelin (EPSP) genliğinin (büyüklüğünün) geçici olarak artması olayıdır.
Basitçe ifade etmek gerekirse, daha önce yoğun bir şekilde kullanılmış bir sinir yolu, bir süreliğine daha verimli ve daha güçlü sinyal iletmeye başlar.
Mekanizma
PTF’nin temel mekanizması presinaptik (sinaps öncesi) bölgede gerçekleşir ve kalsiyum iyonlarının (Ca²⁺) birikimine bağlıdır:
- Tetanik Uyarı: Yüksek frekanslı uyarı serisi, presinaptik terminale hızla aksiyon potansiyelleri gönderir.
- Kalsiyum Birikimi: Her aksiyon potansiyeli, terminal içine büyük miktarda kalsiyum (Ca²⁺) iyonu girmesine neden olur.
- Yavaş Uzaklaşma: Yoğun uyarı serisi bittikten sonra, kalsiyum iyonları normalde terminalden hızla uzaklaştırılır veya depolanır. Ancak, PTF sırasında bu kalsiyumun tamamı hemen temizlenemez ve bir kısmı terminalin içinde birikir.
- Artan Nörotransmitter Salınımı: Artan kalsiyum konsantrasyonu, terminalin nörotransmitter salgılama yeteneğini artırır. Bir sonraki normal aksiyon potansiyeli terminale ulaştığında, normalden daha fazla kalsiyumun zaten var olması nedeniyle, normalden daha fazla nörotransmitter salgılanır.
- Güçlü EPSP: Postsinaptik zara daha fazla nörotransmitter ulaşması, daha büyük ve güçlü bir eksitatör postsinaptik potansiyel (EPSP) oluşmasına yol açar.
Özellikler
- Süre: PTF genellikle saniyeler ila birkaç dakika kadar sürer.
- Amaç: PTF, kısa süreli hafıza ve sinir sistemi adaptasyonu için bir mekanizma olduğu düşünülmektedir.
PTF ile karıştırılmaması gereken, Uzun Süreli Potansiyalizasyon (LTP) mekanizması ise, daha uzun süreli (saatler, günler) hafıza ve öğrenme süreçlerinin temelini oluşturur.