RESİPROKAL (KARŞILIKLI) TRANSLOKASYON

İki farklı kromozomun parçasının karşılıklı olarak yer değiştirmesi ile oluşan yapısal kromozomal yeniden düzenlenme türüdür.

Yapısal kromozom anomalilerinin en sık görülenidir (%1/500 canlı doğum).

Ebeveyn taşıyıcıları fenotipik olarak tamamen normaldir fakat dengesiz gamet nedeni ile tekrarlayan gebelik kaybı ve anomalili fetus riski artar.

TANIM

Reciprocal translokasyon, iki kromozom arasında: Bir kırık oluşması ve Kırık parçalarının karşılıklı yer değiştirmesi şeklinde gelişir.

Genel form:

→ 46,XX,t(A;B)(kolağrı;kolağrı)
→ 46,XY,t(4;8)(q22;p12)

GENETİK ve MOLEKÜLER MEKANİZMA

Nasıl oluşur?

DNA çift zincir kırıkları → yanlış tamir → non-homologous end joining (NHEJ) mekanizması ile hatalı birleşme → kromozom A’nın bir parçası kromozom B’ye geçer, B’nin parçası A’ya geçer.

Önemli özellik:

• Genetik materyal toplamı değişmez → dengeli
• Taşıyıcı fenotip normaldir

Ancak gamet oluşumunda:

• Dengesiz kromozom kombinasyonları
  → gebelik kaybı
  → anomalili fetus
  → infertilite oluşabilir.

HANGİ KROMOZOMLARDA GÖRÜLÜR?

Herhangi iki kromozom arasında olabilir. Bu yönüyle Robertsonian’dan farkı:

Robertsonian sadece akrosentrik (13,14,15,21,22) iken Resiprokal tüm kromozomlarda olabilir.

RESİPROKAL TRANSLOKASYON TİPLERİ

1-Basit (iki kırık, iki kromozom)

En sık tip.******
Örnek: t(3;7)(p21;q11)

2-Kompleks (3 veya daha fazla kromozom)

• 3+ kromozom arasında karşılıklı değişimler
• IVF/PGT-SR’de zorluk yaratır

3-İnterstisyel değişimler

• Aynı kromozom içinde kırık ve yer değiştirme

4-De novo

• Ebeveynde yok, çocukta ortaya çıkar
• Risk değerlendirmesi farklıdır

MEGAKROSİN – SEGREGASYON (AYRILMA) MODELLERİ

Meiozda quadrivalent yapı oluşur (4 kromatit bağlanır).

Bu yapı 4 ana şekilde ayrılabilir:

1) Alternate segregasyon (EN ÖNEMLİ – KORUYUCU)

• Ya iki normal kromozom birlikte gider
  veya
• iki transloke kromozom birlikte gider

Sonuç: Normal gamet, Dengeli taşıyıcı gamet, Dengesiz yok

Bu gamet sağlıklı bebek veya taşıyıcı bebek doğurur *********

2) Adjacent-1 segregasyon

• Homolog olmayan sentromerler birlikte gider
• En sık dengesiz gamet kaynağıdır

Sonuç: Dengesiz gamet, Parsiyel trizomi + parsiyel monozomi

En sık düşük nedeni ********

3) Adjacent-2 segregasyon

• Homolog sentromerler birlikte gider
• Nadir görülen bir ayrılma modeli

Sonuç: Ağır dengesiz gamet. Parsiyel trizomi + monozomi (genellikle letal)

İlk trimester düşükleri ****

4) 3:1 segregasyon

• 3 kromozom bir gamete, 1 kromozom diğer gamete gider
• Trizomik veya monosomik ürünler

Akut sonuçları: Ağır malformasyonlar ve Ölü doğum ***********

GAMET SONUÇLARI (NE ÇIKAR?)

KLİNİK SONUÇLAR

1) Tekrarlayan Gebelik Kaybı (TGK)

Resiprokal translokasyon taşıyıcılarında TGK oranı: %30–60

En sık parental genetik neden: Dengeli resiprokal translokasyon

2) İnfertilite

• Sperm DNA fragmentasyonu ↑
• Embriyo anöploidi ↑

3) Anomalili fetus

Hangi kromozomların dahil olduğuna bağlı:

• Mikrodelesyon–mikroduplikasyon sendromları
• Parsiyel trizomi/monozomi
• Konjenital malformasyonlar
• Gelişme geriliği

ÖZEL DURUM: DOWN ve PATAU SENDROMU İLE FARKI

Resiprokal translokasyon genelde klasik trizomi 21/13 yapmaz.
Ama:

• Eğer translokasyon bölgesi 21q üzerinde ise → parsiyel trizomi 21
• Eğer 13q üzerinde ise → parsiyel trizomi 13

Bu durum Down veya Patau benzeri fenotip yaratabilir fakat tam trizomi olmaz.

TANI

• Karyotipleme (G-banding) → altın standart
• FISH → lokus doğrulaması
• Mikroarray → kopya sayısı değişikliklerini gösterir
• Prenatal tanıda:
  • CVS (10–12 hf)
  • Amniyosentez (16 hf)

IVF ve PGT-SR YÖNETİMİ

PGT-SR = Yapısal yeniden düzenlemeler için preimplantasyon genetik testi

Ne sağlar?

• Embriyodaki dengesiz kromozomları tanır
• Sadece normal veya dengeli embriyolar transfer edilir

Avantaj

• Düşük oranı belirgin azalır
• Canlı doğum oranı artar

Dezavantaj

• Kompleks translokasyonlarda analiz güçleşir
• Bazen dengeli embriyo bulunamayabilir

KRİTİK BİLGİLER

Resiprokal translokasyon herhangi iki kromozom arasında olabilir.
Taşıyıcı fenotip normaldir, sorun gamette ortaya çıkar.
Tekrarlayan gebelik kayıplarının en sık parental nedeni: dengeli translokasyon.
En sık segregasyon modeli: adjacent-1 → dengesiz gamet → düşük.
En iyi sonuç “alternate” segregasyondur → normal/dengeli gamet.
Kompleks translokasyonlar daha yüksek düşük risklidir.
IVF + PGT-SR → en etkili tanı/tedavi yaklaşımıdır.
Prenatal tanıda CVS–amniosentez mutlaka önerilir.
3:1 segregasyon çok ağır dengesizliğe yol açar.
Resiprokal translokasyon = kromozom sayısı 46, Robertsonian = 45.