TETRASİKLİNLER – YAN ETKİLER, MEKANİZMA ve KLİNİK NOTLAR
| Sistem / Etki | Açıklama – Mekanizma | Klinik Örnek / Not |
|---|---|---|
| Diş ve Kemik Deformitesi | Tetrasiklinler Ca²⁺ ile şelat oluşturur, gelişen diş ve kemik dokularında birikir → mine hipoplazisi, renk değişimi (sararmış-gri dişler) | Özellikle gebelerde ve 8 yaş altı çocuklarda kontrendike |
| Pseudotumor cerebri (Benign intrakraniyal hipertansiyon) | BOS rezorpsiyonunda bozulma, özellikle yenidoğan ve adölesanlarda | Baş ağrısı, papilödem, görme bulanıklığı → ilacın kesilmesi gerekir |
| Fanconi Sendromu (Proksimal tübül defekti) | Eski veya bozulmuş tetrasiklin kullanımı sonucu böbrek tübül toksisitesi | Aminoasidüri, glikozüri, bikarbonat kaybı → metabolik asidoz |
| Gastrointestinal (GİS) etkiler | Mikrobiyotada bozulma + irritasyon | Reflü özofajit, bulantı, ishal, mide yanması |
| Fotosensitivite | Doksisiklin, demecloksiklin, minosiklin → UV’ye duyarlılığı artırır | Güneş ışığında ciltte eritem, döküntü |
| Kardiyak / İlaç etkileşimi | Doksisiklin oral kontraseptiflerin etkinliğini azaltır, digoksin etkisini artırır | Özellikle uzun süreli tedavilerde dikkat |
| Hepatotoksisite | Yüksek doz IV tetrasiklinlerde veya gebelikte karaciğer yağlanması | Gebelerde kontrendike |
| Süperenfeksiyon riski | Normal flora baskılanması sonucu Candida veya Clostridium difficile çoğalması | Uzun süreli kullanımda dikkat |
KONTRAENDİKASYONLAR
| Durum | Açıklama |
|---|---|
| Gebelik | Fetal kemik ve diş gelişimini bozar |
| 8 yaş altı çocuklar | Diş renklenmesi + büyüme geriliği |
| Böbrek yetmezliği | Özellikle Tetrasiklin (Doksisiklin hariç) – eliminasyon renal |
| Eski preparat kullanımı | Fanconi sendromu riski |
İlaç Etkileşimleri
| Etken | Sonuç |
|---|---|
| Süt, antasit, demir, çinko | Emilim azalır (şelatlaşma) |
| Oral kontraseptifler | Etkisi azalır |
| Antikoagülanlar (Warfarin) | Protein bağlanma rekabeti → etkinliği artar |
| Digoksin | Etkisi artar (intestinal flora baskılanması) |
İlaçlara Özgü Farklar
| İlaç | Özgül Özellik |
|---|---|
| Doksisiklin | En uzun etkili, safra ile atılır → böbrek yetmezliğinde güvenli |
| Minosiklin | Lipofilik → meningokok taşıyıcılığı ve akne tedavisinde etkili |
| Demecloksiklin | ADH antagonisti → SIADH tedavisinde kullanılır |
| Tetrasiklin | Kısa etkili, klasik form, artık nadir kullanılır |
Spot Bilgiler
- Fanconi sendromu = Bozulmuş tetrasiklin
- Pseudotumor cerebri = Özellikle yenidoğan ve adölesanlarda
- SIADH tedavisinde demecloksiklin kullanılır
- Doksisiklin = böbrek yetmezliğinde güvenli tetrasiklin
- Tetrasiklin + süt/antasit = Emilim ↓
- Kontrendike: Gebe + çocuk + böbrek yetmezliği (tetrasiklin için)