NON-BAKTERİYEL TROMBOTİK ENDOKARDİT (NBTE / MARANTİK ENDOKARDİT)
Tanım
NBTE, kalp kapakçıkları üzerinde steril (mikroorganizmasız) trombüslerin birikimiyle karakterize bir endokardit türüdür.
Bu trombüsler fibrin ve trombositlerden oluşur, enfeksiyon ve inflamatuar hücre içermez.
Patogenez (Gelişim Mekanizması)
| Adım | Açıklama |
|---|---|
| 1- Endotel hasarı veya anormallik | Sistemik inflamasyon, hipoksik veya sitokin etkisiyle endotel aktivasyonu oluşur. |
| 2- Hiperkoagülabilite | Özellikle adenokarsinomlarda (pankreas, akciğer, mide) tümör hücrelerinden salınan müsin pıhtılaşma sistemini aktive eder. |
| 3- Trombüs oluşumu | Endotel yüzeyinde fibrin ve trombosit agregasyonu → küçük, steril, gevşek yapılı vejetasyonlar oluşur. |
| 4- İnfeksiyon yok! | Bu lezyonlarda bakteriyel kolonizasyon veya inflamatuar hücre görülmez. Bu yönüyle enfektif endokardit’ten ayrılır. |
Özetle:
“Maligniteye veya sistemik hiperkoagülabiliteye bağlı, enfeksiyonsuz fibrin trombüsleri.”
Morfoloji / Histopatoloji
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Yerleşim | En sık aort kapağı, daha az sıklıkla mitral kapak tutulur. |
| Vejetasyonlar | Küçük, steril, sarı-gri, gevşek yapılı trombüsler; genellikle kapakların kenarına yerleşir. |
| Mikroskopik görünüm | Fibrin + trombosit → inflamasyon yok, mikroorganizma yok. |
| Kronikleşirse | Fibröz kalınlaşma veya kapak deformasyonu gelişebilir. |
Etyoloji ve İlişkili Durumlar
| Temel Neden | Açıklama |
|---|---|
| Maligniteler (özellikle adenokarsinomlar) | Pankreas, akciğer, mide; tümör hücrelerinden salınan müsin → tromboplastin etkisi |
| Kronik hastalık veya kaşeksi (“marantik” = zayıf düşmüş) | Terminal kanser, kronik enfeksiyon, sepsis, ağır anemi |
| DİK veya sepsis zemininde hiperkoagülabilite | Özellikle malign hastalarda sık görülür |
| SLE (Libman–Sacks endokarditi) | Farkı: Libman–Sacks’te immün kompleks birikimi ve inflamasyon vardır. |
Klinik Özellikler
| Bulgu / Etki | Açıklama |
|---|---|
| Genellikle asemptomatik | Küçük lezyonlar sessiz seyreder. |
| Embolik olaylar | Trombüsler gevşek yapılı olduğundan serebral, renal, splenik veya koroner emboliler → infarktlar gelişebilir. |
| Kalp üfürümü | Hafif, değişken, bazen hiç duyulmayabilir. |
| Ateş, enfeksiyon bulgusu yoktur! | Bu yönüyle enfektif endokarditten ayrılır. |
Enfektif Endokardit ile Karşılaştırma
| Özellik | NBTE (Marantik) | Enfektif Endokardit |
|---|---|---|
| Etken | Steril (mikroorganizma yok) | Bakteri veya mantar |
| İnflamasyon | Yok | Belirgin |
| Vejetasyon yapısı | Küçük, gevşek fibrin-trombosit birikimi | Büyük, frajil, destrüktif |
| Kapak tutulum sıklığı | Aort > Mitral | Mitral > Aort |
| Klinik belirti | Sessiz, emboliyle belirti verebilir | Ateş, üfürüm, sepsis bulguları |
| İlişkili hastalıklar | Adenokarsinom, kaşeksi, DİK | Bakteriyemi, endokardiyal hasar |
Klinik Püf Noktaları
- Kan kültürleri negatiftir.
- Antibiyotik tedaviye yanıt alınmaz.
- Genellikle maligniteye sekonder paraneoplastik bulgu olarak saptanır.
- Aort kapağı tutulumu → sistemik embolilere (özellikle serebral infarkt) yol açabilir.
- Otopsi veya ekokardiyografi ile tanı kesinleşir.
Örnek Soru
Soru:
58 yaşında pankreas adenokarsinomalı bir hastada serebral emboli gelişiyor. Otopsi sırasında aort kapağı üzerinde steril fibrin-trombosit birikimleri görülüyor.
Bu lezyonun en olası tanısı nedir?A) Enfektif endokardit
B) Rheumatik endokardit
C) Non-bakteriyel trombotik endokardit ✅
D) Libman–Sacks endokarditi
E) Verrüköz endokardit
NBTE ile İlişkili Klasik Triad
- Pankreas adenokarsinomu
- Migratuar tromboflebit (Trousseau fenomeni)
- Non-bakteriyel trombotik endokardit (Marantik)
→ Üçü de maligniteye bağlı hiperkoagülabilite sonucu ortaya çıkar.