En erken dönemde (yolk sac) sentezlenir; kısa süreli
Hb Portland (Hb Portland I)
ζ₂γ₂ (zeta–gamma)
Embriyonik yaşam
Fetal dönemin erken safhalarında görülür
Hb F (Fetal Hb)
α₂γ₂ (alfa–gamma)
Fetal – neonatal dönem
O₂’ye yüksek afinite (2,3-BPG’ye düşük afinite); doğum sonrası HbA’ya dönüşür
Hb A (Erişkin Hb, major)
α₂β₂ (alfa–beta)
Erişkin yaşam
Erişkinlerde %95’ten fazla; normal taşıyıcı form
Hb A₂ (Erişkin Hb, minör)
α₂δ₂ (alfa–delta)
Erişkin yaşam
Erişkin Hb’nin %1.5–3’ü; β-talasemide artar
Hb S
α₂β₂ (β zincirinde Glu → Val mutasyonu)
Patolojik
Orak hücre anemisi (sickle cell disease); HbS polimerize olur → deformasyon
Hb Bart’s
γ₄ (gamma tetramer)
Patolojik (α-talasemi major)
Alfa zincir yokluğu → letal fetal anemi (hydrops fetalis)
Hb H
β₄ (beta tetramer)
Patolojik (HbH hastalığı, α-talasemi intermedia)
Alfa zincir azalır → β zincirleri fazla → β₄ oluşur
Zincirlerin İsimlendirilmesi
Sembol
Zincir Adı
Dönem / Gen Lokasyonu
ζ (zeta)
Embriyonik α-benzeri zincir
α-globin lokusu (kromozom 16)
ε (epsilon)
Embriyonik β-benzeri zincir
β-globin lokusu (kromozom 11)
γ (gamma)
Fetal β-benzeri zincir
β-globin lokusu
α (alfa)
Tüm yaşamda mevcut
α-globin lokusu
β (beta)
Doğum sonrası sentez artar
β-globin lokusu
δ (delta)
Erişkin dönemde minör Hb tipi oluşturur
β-globin lokusu
Gelişimsel Dönemlere Göre Hemoglobin Değişimi
Dönem
Baskın Hb Tipi
Zincir Yapısı
Embriyonik (Yolk sac, 3.–8. hf)
Hb Gower, Hb Portland
ζ–ε, ζ–γ
Fetal (Karaciğer, 8. hf – doğum)
Hb F
α₂γ₂
Neonatal – Erişkin geçiş
Hb F → Hb A
α₂γ₂ → α₂β₂
Erişkin
Hb A (%95), Hb A₂ (%2–3), Hb F (%1)
α₂β₂, α₂δ₂, α₂γ₂
Klinik Notlar
Hastalık
Moleküler Defekt
Hb Değişimi
Klinik Sonuç
β-Talasemi Major
β zinciri sentezi yok
HbF ↑↑, HbA ↓
Şiddetli hemolitik anemi
β-Talasemi Minor
β zinciri az sentezlenir
HbA₂ ↑
Hafif mikrositer anemi
α-Talasemi (Hb Bart’s)
α zinciri yok
γ₄ ↑ (Hb Bart’s)
Hidrops fetalis, fatal
HbH hastalığı
α zinciri az
β₄ ↑ (HbH)
Orta şiddette anemi
Orak hücre anemisi (HbS)
β Glu→Val mutasyonu
HbS ↑
Viskozite artışı, hemolitik krizler
Soru Örneği
Soru: Doğumdan sonra HbF’ten HbA’ya geçiş sürecinde artan zincir tipi aşağıdakilerden hangisidir? A) ζ B) ε C) γ D) β E) δ Doğru Cevap: D) – Doğumdan sonra β-zincir sentezi artar, HbA (α₂β₂) oluşur.
