Aldoz Redüktaz ve Polyol (Sorbitol–Galaktitol) Yolu

Enzim ve Reaksiyonlar

Reaksiyon	Enzim	Kofaktör	Ürün	Klinik Önemi
Glukoz → Sorbitol	Aldoz redüktaz	NADPH → NADP⁺	Sorbitol	Diyabette birikir (retina, lens, sinir)
Sorbitol → Fruktoz	Sorbitol dehidrogenaz	NAD⁺ → NADH	Fruktoz	Enerji kaynağı (karaciğer, sperm hücreleri)
Galaktoz → Galaktitol	Aldoz redüktaz	NADPH → NADP⁺	Galaktitol	Galaktozemi komplikasyonları (katarakt)

Enzim Dağılımı

Doku	Aldoz Redüktaz	Sorbitol Dehidrogenaz	Biriken Madde	Sonuç
Retina	✅	❌	Sorbitol	Retinopati
Lens	✅	❌	Sorbitol / Galaktitol	Katarakt
Schwann Hücreleri	✅	❌	Sorbitol	Periferik nöropati
Böbrek	✅	❌	Sorbitol	Nefropati
Karaciğer	✅	✅	Sorbitol → Fruktoz	Normal metabolizma
Vesikula seminalis	✅	✅	Sorbitol → Fruktoz	Fizyolojik enerji kaynağı

Diyabetik Komplikasyonların Mekanizması

Hiperglisemi → fazla glukoz → aldoz redüktaz aktifleşir → NADPH tüketimi → sorbitol birikimi.

NADPH harcandığı için:

Glutatyon redüktaz sistemi zayıflar → oksidatif stres artar.
Sorbitol hücre dışına çıkamaz → ozmotik şişme ve hücre ölümü.

Sonuç:

Doku	Patogenez	Klinik Bulgular
Lens	Sorbitol → su çekimi → lens şişmesi, protein denatürasyonu	Katarakt
Retina	Mikroanjiyopati + sorbitol birikimi	Diyabetik retinopati
Schwann hücreleri	Sorbitol + oksidatif stres → miyelin hasarı	Periferik nöropati
Böbrek	Glomerül bazal membran kalınlaşması, mesangial genişleme	Diyabetik nefropati

Galaktitol ve Galaktozemiyle Bağlantı

Galaktozemi (özellikle galaktoz-1-fosfat üridiltransferaz eksikliği) durumunda:
Galaktoz → Aldoz redüktaz → Galaktitol
⬇️
Galaktitol lens hücrelerinden dışarı çıkamaz → su çekimi → ozmotik katarakt

Bu nedenle galaktozemiye bağlı katarakt, aldoz redüktazın ikinci önemli klinik sonucu sayılır (birincisi diyabetik komplikasyonlardır).

NADPH Bağlantısı

NADPH; Pentoz fosfat yolundan (glukoz-6-fosfat dehidrogenaz) üretilir.
Aldoz redüktaz NADPH kullanır → antioksidan sistem (glutatyon redüktaz) için daha az NADPH kalır → oksidatif stres artar.
Bu da diyabetik dokulardaki oksidatif hasarı artırır.

Klinik Özet

Durum	Biriken Madde	Enzim Durumu	Klinik Bulgular
Diyabetik hiperglisemi	Sorbitol ↑	Sorbitol dehidrogenaz eksik	Katarakt, retinopati, nöropati
Galaktozemi	Galaktitol ↑	Aldoz redüktaz aktif	Katarakt

Örnek Soru

Soru:
Kronik hiperglisemisi olan bir hastada lens, retina ve Schwann hücrelerinde ozmotik şişme gelişmiştir. Bu durum aşağıdaki enzimlerden hangisinin artmış aktivitesi ile açıklanır?
A) Sorbitol dehidrogenaz
B) Glukokinaz
C) Aldoz redüktaz ✅
D) Glukoz-6-fosfat dehidrogenaz
E) Fruktokinaz

Kısa Özet

Glukoz --(Aldoz redüktaz / NADPH→NADP⁺)--> Sorbitol --(Sorbitol DH / NAD⁺→NADH)--> Fruktoz

Ama retina, lens, sinir hücresinde Sorbitol DH yok → sorbitol birikir → su çeker → şişme → hasar
→ Katarakt, Retinopati, Nöropati