| Özellik | Prematür Adrenarş | Santral Puberte Prekoks (Gerçek erken puberte) |
|---|---|---|
| Tanım | Adrenal androjenlerin (DHEA/DHEAS) erken artışı → gonadal aktivasyon olmaksızın sekonder kıllanma gelişimi | Hipotalamus–hipofiz–gonad (HHG) aksının erken aktivasyonu → gerçek pubertal gelişim |
| Başlangıç yaşı | Kız: < 8 yaş Erkek: < 9 yaş | Kız: < 8 yaş Erkek: < 9 yaş |
| Hormonal mekanizma | Adrenal kökenli androjen artışı (DHEA, DHEAS ↑) | Gonadal kökenli seks hormonları artışı (estradiol/testosteron ↑) |
| LH / FSH düzeyleri | Prepubertal düzeyde (bazal LH < 0.3 IU/L, GnRH testinde yanıt yok) | Pubertal yanıt (bazal LH ≥ 0.3 IU/L, GnRH testinde LH pik > FSH piki) |
| DHEAS | Artmış | Normal veya hafif artmış |
| Estradiol / Testosteron | Normal veya minimal artış | Belirgin artmış |
| Fiziksel bulgular | • Pubik ve/veya aksiller kıllanma • Hafif akne, vücut kokusu • Meme/tüm genital organ değişikliği yok | • Meme gelişimi (thelarş) • Testis büyümesi (>4 mL) • Büyüme hızında artış • Kemik yaşı ileri |
| Kemik yaşı | Normal veya hafif ileri (≤1 yıl) | Belirgin ileri |
| Büyüme hızı | Normal | Artmış |
| Etyoloji | Genellikle benign (idiyopatik) Nadiren erken adrenal aktivasyon, obezite | HHG aksının erken aktivasyonu (çoğu idiyopatik), bazen hipotalamik lezyon (hamartom, tümör) |
| Tedavi gereksinimi | Gözlem, obezite kontrolü, gerekirse hormon izlemi | GnRH analoğu (örn. leuprolid, triptorelin) ile aks baskılanır |
| Prognoz | Benigndir, genelde puberte zamanında normal ilerler | Tedavi edilmezse erken epifiz kapanması → kısa boy riski |
Klinik Ayırıcı İpucu
- Sadece pubik/aksiller kıllanma, meme yok → Prematür adrenarş.
- Meme gelişimi / testis büyümesi mevcut → Santral puberte prekoks.
- GnRH uyarı testi → tanıda altın standart.
- Kemik yaşı > kronolojik yaş +2 yıl → santral puberte lehine.