Tanım
- Pirimidin de novo sentez yolunun genetik defekti sonucu gelişir.
- Özellikle UMP sentaz (orotat fosforiboziltransferaz + orotidin-5’-monofosfat dekarboksilaz) eksikliğine bağlıdır.
- Orotik asit birikir ve idrarla atılır.
Nedenleri
1. Kalıtsal (Tip I ve Tip II Orotik Asidüri)
- Enzim defekti: UMP sentaz
- Substratlar (orotik asit) birikir → idrarla aşırı atılım.
- Klinik:
- Megaloblastik anemi (folat/B12 tedavisine yanıtsız)
- Gelişme geriliği
- İdrarda orotik asit ↑ (kristaller görülebilir)
- Tedavi: Oral uridin verilmesi → bypass yolu ile UMP oluşur.
2. Sekonder Orotik Asidüri (Üre Döngüsü Bozukluklarına Sekonder)
- Özellikle Ornitin transkarbamoilaz (OTC) eksikliği
- Karbamoil fosfat mitokondride birikir → sitoplazmaya taşar → pirimidin sentez yoluna girer → orotik asit ↑
- Klinik:
- Hiperammonemi bulguları (kusma, letarji, mental durum değişiklikleri)
- İdrarda orotik asit ↑
- Ayırıcı nokta:
- OTC eksikliğinde hiperammonemi vardır
- UMP sentaz eksikliğinde hiperammonemi yoktur, fakat anemi vardır.
Ayırıcı Tablo
| Özellik | UMP Sentaz Eksikliği (Kalıtsal Orotik Asidüri) | OTC Eksikliği (Üre Döngüsü Defekti) |
|---|---|---|
| Temel Defekt | UMP sentaz (pirimidin sentezi) | Ornitin transkarbamoilaz (üre döngüsü) |
| İdrarda Orotik Asit | ↑ | ↑ |
| Hiperammonemi | Yok | Var |
| Anemi | Megaloblastik, folat/B12 refrakter | Yok |
| Tedavi | Uridin takviyesi | Protein kısıtlaması, NH₃ bağlayıcılar |
Özet
- Orotik asidüri nedenleri:
- UMP sentaz eksikliği (primer, genetik) → megaloblastik anemi + idrarda orotik asit ↑, hiperammonemi yok.
- OTC eksikliği (sekonder) → hiperammonemi + idrarda orotik asit ↑, anemi yok.
