Biliyer Pankreatit

yazar

Tanım

  • Akut pankreatitin en sık nedenlerinden biridir (≈ %40).
  • Safra taşının veya biliyer çamurun papilla Vateri’yi tıkaması sonucu gelişir.
  • Enzim aktivasyonu pankreas içinde başlar → pankreatik ödem, nekroz, inflamasyon.

Patofizyoloji

  • Küçük taş veya çamur koledok içine düşer → Oddi sfinkterinde geçici ya da kalıcı obstrüksiyon.
  • Safra reflüsü + pankreatik kanal basıncı ↑ → tripsinojenin pankreas içinde aktivasyonu → otodijesyon.

Klinik Bulgular

  • Ani başlayan, epigastrik kuşak tarzında ağrı (sırt/bele yayılır).
  • Bulantı, kusma.
  • Sarılık olabilir (eşlik eden koledok taşı / kolanjit varsa).

Laboratuvar

  • Serum amilaz, lipaz ↑↑
  • Karaciğer testleri: AST, ALT, ALP, bilirubin ↑ (özellikle taş koledokta iken).
  • > ALT 150 U/L olması, biliyer pankreatit için oldukça spesifiktir.

Tanı

  • Klinik + laboratuvar + görüntüleme.
  • USG: İlk basamak, safra taşı ve safra yollarına bakılır.
  • MRCP / EUS: Koledok taşı araştırmasında.
  • ERCP: Hem tanı hem tedavi (taş çıkarılması).

Tedavi Yaklaşımı

  1. Akut dönemde (stabilizasyon):
    • Sıvı replasmanı, analjezi, destek tedavisi.
    • Antibiyotik rutin değil (sadece kolanjit/nekroz varsa).
  2. ERCP:
    • Akut kolanjit veya biliyer obstrüksiyon bulguları varsa → acil (24–48 saat içinde) ERCP.
  3. Kolesistektomi:
    • Hafif biliyer pankreatit: Aynı hastane yatışında (erken dönemde, 72 saat içinde) laparoskopik kolesistektomi önerilir.
    • Şiddetli pankreatit: Pankreatik nekroz/koleksiyon varsa → cerrahi genellikle 6–10 hafta ertelenir.

Özet Klinik Püf Noktaları

  • En sık neden: Safra taşı.
  • ALT > 150 U/L → biliyer pankreatit için oldukça özgül.
  • Kolanjit/obstrüksiyon varsa: ERCP yapılmalı.
  • Hafif olgularda: aynı yatışta kolesistektomi.
  • Şiddetli olgularda: nekroz/abse düzelene kadar cerrahi ertelenir.