Hücre İçi Trafikte Yönlendirme Mekanizmaları
1. N-terminal Sinyal Peptidi
- Polipeptid sentezlendiğinde ribozom tarafından tanınır.
- Proteini Granüllü Endoplazmik Retikuluma (GER) yönlendirir.
2. COPII Kaplamalı Veziküller
- Görev: GER → Golgi (anterograd, ileri taşınma).
- Yani sentezlenen proteinler Golgi’ye bu veziküllerle taşınır.
3. COPI Kaplamalı Veziküller
- Görev: Golgi → GER (retrograd, geri taşınma).
- Yanlış yönlenmiş veya geri dönmesi gereken proteinler bu yolla taşınır.
- Brefeldin A: COPI inhibitörüdür → Golgi → GER taşınmasını durdurur.
4. Mannoz-6-Fosfat
- Golgi’de eklenir.
- Proteinleri lizozoma yönlendirir.
- Özellikle lizozomal enzimler için hedef işareti.
5. LC3 (Mikrotiyubül-associated protein light chain 3)
- Otofagozom membranında bulunur.
- Otofagozom → Lizozom füzyonunu sağlar → otofajiyle yıkım gerçekleşir.
6. Ubiquitin
- Hedef proteine bağlanır.
- Proteini proteozoma yönlendirir.
- Proteozomal yıkım ile parçalanır.
Klinik Notlar
Mannoz-6-fosfat reseptör defekti → I-cell hastalığı (lizozomal enzimler lizozoma gidemez, ekstrasellüler alana salınır).
Ubiquitin–proteozom sistemi bozukluğu → Parkinson, Alzheimer gibi nörodejeneratif hastalıklarla ilişkili.
Brefeldin A deneysel olarak Golgi fonksiyonlarını incelemede kullanılır.
Özet:
- COPII → ileri taşır (GER → Golgi)
- COPI → geri taşır (Golgi → GER)
- Mannoz-6-fosfat → Golgi’den lizozoma
- LC3 → otofagozomdan lizozoma
- Ubiquitin → proteozoma
- Brefeldin A → COPI inhibisyonu