Bifosfonatlar, osteoklast aracılı kemik rezorpsiyonunu inhibe eden ve özellikle osteoporoz başta olmak üzere birçok kemik metabolizma hastalığında kullanılan ilaç grubudur.
Bifosfonatlar – Genel Özellikler
- Yapı: Pirofosfat analoglarıdır; kemikte hidroksiapatite bağlanarak osteoklastları inhibe ederler.
- Etkisi:
- Osteoklast aktivitesini azaltır
- Kemik yıkımını baskılar
- Kemik mineral yoğunluğunu (BMD) artırır
- En güçlü antiresorptif ilaç grubudur.
Sınıflandırma
1. Non-aminobifosfonatlar (eski nesil, zayıf)
- Etidronat
- Clodronat
- Mekanizma: Osteoklastlarda ATP analogları oluşturarak toksisite yapar.
2. Aminobifosfonatlar (yeni nesil, daha güçlü)
- Alendronat
- Risedronat
- Ibandronat
- Pamidronat (IV)
- Zoledronik asit (Zoledronat) (en güçlü)
- Mekanizma: Osteoklastlarda mevalonat yolunu (farnesil pirofosfat sentaz) inhibe eder → osteoklast apoptozu.
Kullanım Alanları
- Osteoporoz (primer & postmenopozal) → ilk basamak tedavi
- Paget hastalığı
- Maligniteye bağlı hiperkalsemi
- Kemik metastazları (özellikle meme, prostat, multipl miyelom)
- Osteogenesis imperfecta (destek tedavi)
Yan Etkiler
- En sık: Özofajit, gastrit → ilacın sabah aç karnına bol suyla alınması, dik pozisyonda 30 dk beklenmesi gerekir.
- Hipokalsemi
- Aseptik femur başı nekrozu değil → Çene osteonekrozu (özellikle IV zoledronat, pamidronat)
- Atipik subtrokanterik femur fraktürü (uzun süreli kullanımda)
- Akut faz reaksiyonu (IV uygulama sonrası grip benzeri tablo)
İpuçları
- En güçlü bifosfonat: Zoledronik asit
- Osteoporozda ilk tercih: Alendronat veya Risedronat
- Özofajit riski yüksek → en çok sorulan yan etki
- Çene osteonekrozu: IV kullanımda akılda tutulmalı
- Hiperkalsemi tedavisi: IV pamidronat veya zoledronat