Farmakoloji
- Grup: Asetik asit türevi NSAİİ
- Etki mekanizması:
- COX-1 ve COX-2 inhibisyonu → prostaglandin sentezi azalır
- Analjezik, antiinflamatuvar ve antipiretik etki gösterir
- Özelliği: Analjezik etkisi morfin benzeri güçlüdür; fakat opioid değildir.
Kullanım alanları
- Kısa süreli (≤ 5 gün)orta-şiddetli akut ağrı tedavisinde
- Postoperatif ağrı
- Renal kolik
- Travma sonrası ağrı
- Antiinflamatuvar etkisi olmasına rağmen analjezik amaçla tercih edilir.
Farmakokinetik
- Uygulama: Oral, IV, IM, göz damlası (oftalmik form: postoperatif göz ağrısı)
- Yarı ömrü: ~4–6 saat
- Metabolizma: Karaciğerde
- Atılım: Böbrek (önemli!)
Yan etkiler
- Gastrointestinal: Ülser, kanama, perforasyon
- Renal: Böbrek fonksiyon bozukluğu, sıvı-tuz retansiyonu
- Hematolojik: Trombosit agregasyonunu inhibe eder → kanama riskini artırır
- Anahtar nokta: Ketorolak uzun süre kullanılmaz (maksimum 5 gün!) → ciddi GI ve renal toksisite riski nedeniyle.
Kontrendikasyonlar
- Peptik ülser, gastrointestinal kanama öyküsü
- Böbrek yetmezliği
- Kanama diyatezi veya cerrahi sonrası kanama riski yüksek hastalar
- Gebelik 3. trimester (duktus arteriozus kapanmasına yol açabilir)
Ketorolak = Opioidlere benzer güçlü analjezik etki + NSAİİ’nin GI/renal yan etkileri
Kısa süreli postoperatif analjezi için opioid yerine tercih edilir.
Ketorolak – Morfin Karşılaştırması
| Özellik | Ketorolak | Morfin |
|---|---|---|
| Grup | NSAİİ (asetat türevi) | Opioid analjezik |
| Etki mekanizması | COX-1/COX-2 inhibisyonu → Prostaglandin sentezi ↓ | μ-opioid reseptör agonisti |
| Analjezik gücü | Güçlü (opioid düzeyine yakın) | Çok güçlü (altın standart opioid analjezik) |
| Antiinflamatuvar etkisi | Var | Yok |
| Antipiretik etkisi | Var | Yok |
| Tavan etkisi | Var (doz arttırılsa da analjezik etki artmaz) | Yok (dozla analjezi artar, fakat yan etkiler de artar) |
| Yan etkiler | GI ülser, kanama, böbrek toksisitesi, trombosit fonksiyon bozukluğu | Solunum depresyonu, sedasyon, konstipasyon, bulantı-kusma, bağımlılık |
| Kullanım süresi | ≤ 5 gün (renal/GI toksisite nedeniyle) | Uzun süreli kullanılabilir (tolerans/bağımlılık gelişir) |
| Postoperatif kullanım | Opioide alternatif, güçlü kısa süreli analjezi | Şiddetli ağrı, özellikle kanser ve postoperatif durumlarda yaygın |
| Kanama riski | ↑ (trombosit fonksiyonunu bozar) | Minimal (dozdan bağımsız) |
| Renal etkiler | Böbrek yetmezliğinde kontrendike | Böbreğe doğrudan toksik değil |
| Bağımlılık riski | Yok | Yüksek |
- Ketorolak: Opioidlere yakın güçlü analjezik, fakat NSAİİ yan etkileri nedeniyle kısa süreli kullanılabilir.
- Morfin: Güçlü analjezik, bağımlılık ve solunum depresyonu riski vardır.
- Postoperatif ağrı yönetiminde ketorolak, morfine alternatif olarak özellikle kısa süreli analjezide tercih edilebilir.
Klinik Senaryolar ile Ketorolak – Morfin Kullanımı
| Senaryo | Tercih | Açıklama |
|---|---|---|
| 1. Postoperatif orta-şiddetli ağrı (apendektomi, laparoskopik kolesistektomi) | Ketorolak | Güçlü analjezi sağlar, opioid ihtiyacını azaltır. Ancak 5 günden uzun kullanılmaz. |
| 2. Şiddetli renal kolik | Ketorolak | NSAİİ’ler prostaglandin sentezini azaltarak üreter düz kas spazmını azaltır. Morfin de kullanılabilir ama bulantı/bağımlılık riski daha fazladır. |
| 3. Kanser ağrısı, kronik şiddetli ağrı | Morfin | Uzun süreli kullanım mümkündür. Ketorolak bu amaçla uygun değildir (GI/renal toksisite). |
| 4. Yaşlı hasta, peptik ülser öyküsü olan, postoperatif ağrı | Morfin | Ketorolak kontrendike (GI kanama riski). Morfin düşük doz titrasyon ile güvenle kullanılabilir. |
| 5. Kronik böbrek yetmezliği olan hasta, akut ağrı | Morfin | Ketorolak kontrendike (renal atılım → nefrotoksisite). Morfin dikkatle kullanılabilir. |
| 6. Travma sonrası akut şiddetli ağrı (ör. kemik kırığı) | Ketorolak + düşük doz opioid kombinasyonu | Opioid ihtiyacını azaltır, sinerjistik analjezi sağlar. |
| 7. Postoperatif hasta, ciddi solunum sıkıntısı/KOAH | Ketorolak | Morfin → solunum depresyonu yapar. Ketorolak güvenli alternatiftir. |
Püf Noktaları:
- Ketorolak → Kısa süreli, güçlü analjezi (postop, renal kolik, travma); GI ve renal toksisite sınırlayıcıdır.
- Morfin → Uzun süreli şiddetli ağrı (kanser, kronik ağrı); bağımlılık ve solunum depresyonu sınırlayıcıdır.
- Peptik ülser / böbrek yetmezliği → Morfin tercih edilir.
- Solunum depresyonu riski yüksek hastada → Ketorolak tercih edilir.