Genetik ve Patofizyoloji
- Genetik: X kromozomu üzerinde bulunan AR geni mutasyonu (X-linked resesif)
- Patofizyoloji:
- Testisler normal gelişir ve testosteron üretir
- Androjen reseptörleri yetersiz/bozuk → dış genital organlar feminen veya ambigüöz gelişir
- Anti-Müllerian hormon (AMH) normal → uterus ve üst vajen yok
Klinik Tipler
| Tip | Klinik Özellikler |
|---|---|
| Komplet AIS (CAIS) | Tam feminen dış genital yapı, vajen kısa/sonu tıkalı, testisler intraabdominal veya inguinal, adet yok (primer amenore), genellikle normal kadın dış görünümü, normal kıllanma yok (aksiller ve pubik kıl az) |
| Parçalı AIS (PAIS) | Ambigüöz genital yapı, klitoromegali veya mikropenis, skrotal/labial doku karışımı, testisler inguinal veya skrotal |
| Minimal AIS (MAIS) | Normal erkek genital yapı, infertilite veya gynekomasti, hafif androgen insensitivitesi |
Tanı
- Karyotip: 46,XY
- Hormonlar:
- Testosteron normal veya yüksek
- LH/FSH normal veya hafif yüksek
- Dihidrotestosteron (DHT) normal veya yüksek
- Görüntüleme:
- Ultrason/MR: uterus ve tüpler yok, testisler inguinal veya intraabdominal
- Genetik test: AR geni mutasyonu
Tedavi ve Yönetim
- Hormonal: Puberteye kadar genellikle beklenir, sonra östrojen replasmanı (özellikle CAIS)
- Cerrahi:
- Testislerin gonadektomisi (malignite riski nedeniyle)
- Vajen uzatma/replasman gerekebilir
- Psikososyal: Cinsiyet kimliği destekleme, genetik danışmanlık
Klinik İpucu
- 46,XY kız çocuğu, primer amenore, normal dış genital, aksiller/pubik kıllanma yok → CAIS düşün
- Ambigüöz genitali olan 46,XY → PAIS veya diğer DSD’ler
- Testisler intraabdominal/inguinal, uterus yok → AIS karakteristik
46,XY Cinsiyet Gelişim Bozuklukları (DSD) Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | CAIS (Komplet AIS) | PAIS (Parçalı AIS) | 5α-Redüktaz Eksikliği | Gonadal Disgenezi (46,XY) |
|---|---|---|---|---|
| Genetik | 46,XY, X-linked AR mutasyonu | 46,XY, X-linked AR mutasyonu | 46,XY, SRD5A2 mutasyonu | 46,XY, SRY veya diğer testis gelişim gen mutasyonu |
| Androjen reseptörü | Fonksiyon yok | Kısmi fonksiyon | Normal | Normal (testis gelişimi bozuk) |
| Dış genital | Tam feminen | Ambigüöz genital | Erkek dış genital + mikropenis, hypospadi | Ambigüöz genital, labial benzeri skrotum |
| İç genital | Uterus ve tüpler yok (AMH normal) | Uterus ve tüpler yok (AMH normal) | Uterus ve tüpler yok (AMH normal) | Uterus yok, testis gelişimi bozuk, bazen streak gonad |
| Testisler | Intraabdominal veya inguinal | Skrotal/inguinal | Skrotal veya inguinal | Streyk gonad veya testis disgenezi |
| Puberte | Normal feminen gelişim (östrojen), kıllanma yok/az | Değişken | Erkek puberte gecikmiş veya az kıllanma | Puberte genellikle yetersiz, kadın tipi gelişim |
| Kıllanma | Pubik/aksiller yok | Az veya düzensiz | Az pubik kıllanma | Az veya yok |
| Hormonlar | Testosteron yüksek/normal, LH yüksek normal | Testosteron değişken, LH artabilir | Testosteron normal, DHT düşük | Testosteron düşük, LH/FSH yüksek |
| Tipik bulgusu | 46,XY kız, primer amenore, testis intraabdominal/inguinal | Ambigüöz genital, testis değişik lokalizasyon | Mikropenis, hypospadi, virilizasyon puberte | Ambigüöz genital, gonad disgenezi, uterus yok |
İpucu:
- CAIS: 46,XY kız, primer amenore, pubik/aksiller kıllanma yok, intraabdominal testis → klasik örnek
- PAIS: Ambigüöz genital + değişken virilizasyon
- 5α-redüktaz eksikliği: Erkek dış genital, mikropenis, puberte sonrası virilizasyon
- Gonadal disgenezi: Ambigüöz genital, streak gonad, hormon eksikliği